رفتن به محتوای اصلی
خرید، فروش و سند

مالیات ارث ملک و سهم‌الارث همسر، فرزندان و پدر و مادر از خانه

تحریریهٔ ملک‌دانانتشار به‌روزرسانی ۱۷ دقیقه مطالعه
جواب کوتاه

فرزندان، همسر و پدر و مادر برای ملک ارثی ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی مالیات می‌دهند، نه درصدی از قیمت بازار.

مالیات ارث ملک برای وارث طبقهٔ اول (همسر، فرزند، پدر و مادر) ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی سهم خودش است؛ طبقهٔ دوم (خواهر، برادر و اجداد) ۱۵٪ و عمو، عمه، دایی و خاله ۳۰٪. سهم‌ها از قانون مدنی است: با وجود فرزند، زن یک‌هشتم، شوهر یک‌چهارم، پدر و مادر هرکدام یک‌ششم، و باقی میان فرزندان، پسر دو برابر دختر.

عدد
مالیات ارث ملک ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی برای طبقهٔ اول
حوزه
فوت از ۱ فروردین ۱۳۹۵؛ طبقهٔ دوم ۱۵٪ و سوم ۳۰٪
منبع
بند ۵ و تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم
بازبینی ملک‌دان
سهم‌الارث و مالیات ارث خانه‌ای با ارزش معاملاتی ۲ میلیارد تومان: همسر یک‌هشتم و ۱۸٫۷۵ میلیون، هر پسر ۷/۲۰ و ۵۲٫۵ میلیون، دختر ۷/۴۰ و ۲۶٫۲۵ میلیون؛ جمع ۱۵۰ میلیون تومان، ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی

مالیات ارث ملک چقدر است و چطور حساب می‌شود؟

مالیات ارث خانه و زمین از سهم هر وارث جدا حساب می‌شود: ارزش معاملاتی ملک ضرب در سهم‌الارث او، ضرب در نرخ طبقه‌اش. بند ۵ مادهٔ ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم نرخ ملک را یک و نیم برابر نرخ ۵ درصدی مادهٔ ۵۹ گذاشته، یعنی ۷٫۵٪ برای طبقهٔ اول. وارثان و ارزش معاملاتی را بزنید تا سهم و مالیات هر نفر معلوم شود:

محاسبهٔ سهم‌الارث و مالیات ارث ملک

دقیق

طبقهٔ اول: فرزندان (و نوه‌ها)، پدر و مادر؛ همسر با هر طبقه‌ای ارث می‌برد.

نفر
نفر
تومان

یک میلیارد تومان

سهم هر نفر به قیمت روز و خرید سهم بقیه
تومان

همسرسهم ۱/۸ · ۰٫۷۵ دانگ · از قیمت ملک۹٫۴ میلیون ت
پسرسهم ۷/۱۲ · ۳٫۵ دانگ۴۳٫۸ میلیون ت
دخترسهم ۷/۲۴ · ۱٫۷۵ دانگ۲۱٫۹ میلیون ت
مالیات ارث این ملک۷۵ میلیون ت

یعنی ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی ملک؛ اظهارنامهٔ ارث ظرف یک سال از فوت داده می‌شود.

  1. وارثان

    همسر با هر طبقه‌ای ارث می‌برد؛ از خویشاوندان فقط نزدیک‌ترین طبقه وارث است (فرزند و پدر و مادر پیش از خواهر و برادر).

  2. سهم هر وارث

    کسر قانونی هر نفر از ترکه (کل دارایی متوفی) طبق قانون مدنی (جدول بخش چهارم همین صفحه)، پس از کسر بدهی و وصیت متوفی.

  3. مأخذ

    ارزش معاملاتی ملک «در تاریخ ثبت انتقال به نام وراث» (بند ۵ مادهٔ ۱۷)، نه قیمت روز بازار.

  4. نرخ

    ۷٫۵٪ برای طبقهٔ اول و همسر، ۱۵٪ برای طبقهٔ دوم و ۳۰٪ برای طبقهٔ سوم (تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۷).

  5. جمع

    مالیات همهٔ وراث با هم، که برای وارثان طبقهٔ اول همان ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی کل ملک است.

نکتهمثال: مردی فوت کرده و همسر، دو پسر و یک دختر دارد؛ ارزش معاملاتی خانه ۲ میلیارد تومان است. همسر یک‌هشتم می‌برد و هفت‌هشتم باقی پنج قسمت می‌شود: هر پسر ۷/۲۰ (۲٫۱ دانگ) و دختر ۷/۴۰ (۱٫۰۵ دانگ). مالیات همسر ۱۸٫۷۵ میلیون، هر پسر ۵۲٫۵ میلیون و دختر ۲۶٫۲۵ میلیون تومان است؛ جمعاً ۱۵۰ میلیون، یعنی ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی.

جدول نرخ مالیات بر ارث ۱۴۰۵ برای ملک و دیگر اموال چیست؟

نرخ مالیات بر ارث از اصلاح ۳۱ تیر ۱۳۹۴ به نوع مال و طبقهٔ وارث بستگی دارد و برای همهٔ کسانی است که از ۱ فروردین ۱۳۹۵ فوت کرده‌اند (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۷). ضریب طبقه بر همهٔ اقلام یکسان است؛ تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۷: «نرخهای مذکور در این ماده مربوط به وراث طبقه اول است. در صورتی که وراث طبقات دوم و سوم باشند، نرخهای مذکور در این ماده به ترتیب دو و چهار برابر خواهد شد.»

نوع مالطبقهٔ اولطبقهٔ دومطبقهٔ سوم
خانه، زمین و ملک بر ارزش معاملاتی (بند ۵)۷٫۵٪۱۵٪۳۰٪
سپردهٔ بانکی و اوراق مشارکت (بند ۱)۳٪۶٪۱۲٪
خودرو و وسایل نقلیه (بند ۴)۲٪۴٪۸٪
حق امتیاز و دیگر اموال (بند ۳)۱۰٪۲۰٪۴۰٪

سهام شرکت‌ها جدا از این جدول، یک و نیم برابر نرخ‌های تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۴۳ و مادهٔ ۱۴۳ مکرر مالیات می‌خورد (بند ۲ مادهٔ ۱۷). همسر متوفی در قانون مالیات‌های مستقیم جزو طبقهٔ اول است (مادهٔ ۱۸)؛ پس اگر وارثان دیگر خواهر و برادر باشند، سهم همسر ۷٫۵٪ و سهم آن‌ها ۱۵٪ مالیات می‌خورد.

مالیات ارث ملک بر اساس قیمت روز است یا ارزش معاملاتی؟

مالیات ارث ملک از ارزش معاملاتی حساب می‌شود، نه قیمت روز بازار. ارزش معاملاتی عددی است که سازمان امور مالیاتی برای هر بلوک و نوع ملک اعلام می‌کند و معمولاً بسیار کمتر از قیمت بازار است؛ همان مأخذی که مالیات نقل‌وانتقال سند هم از آن حساب می‌شود. اگر قیمت روز را در محاسبه‌گر به‌جای ارزش معاملاتی بزنید، مالیات چند برابر واقعی درمی‌آید.

قیمت روز فقط برای تقسیم پول میان وراث به کار می‌آید: اگر خانه فروخته شود یا یکی سهم بقیه را بخرد، هر وارث به نسبت سهمش از قیمت فروش می‌برد. محاسبه‌گر هر دو را جدا نشان می‌دهد: مالیات از ارزش معاملاتی و سهم پولی از قیمت روز. برای آپارتمان در تهران، قیمت روز آپارتمان محله‌های تهران را ببینید.

سهم‌الارث همسر، فرزندان و پدر و مادر از ملک چقدر است؟

سهم‌الارث از ملک همان سهم از کل ترکه است و قانون مدنی آن را برای هر وارث معین کرده. همسر سهم ثابتی دارد که به بودن یا نبودن فرزند بسته است؛ پدر و مادر با فرزند هرکدام یک‌ششم می‌برند و باقی میان فرزندان تقسیم می‌شود، پسر دو برابر دختر (مادهٔ ۹۰۷).

وارثمتوفی فرزند داردمتوفی فرزند نداردماده
زن (همسر مرد متوفی)یک‌هشتمیک‌چهارم۹۱۳ و ۹۴۶
شوهر (همسر زن متوفی)یک‌چهارمیک‌دوم۹۱۳
پدریک‌ششمباقی‌مانده پس از همسر و مادر؛ بی مادر همهٔ آن۹۰۶، ۹۰۸ و ۹۰۹
مادریک‌ششمبا پدر یک‌سوم کل (با حاجب یک‌ششم)؛ بی پدر همهٔ باقی‌مانده پس از همسر۹۰۶، ۹۰۸ و ۹۰۹
پسر و دختر با همباقی‌مانده؛ پسر دو برابر دختر—۹۰۷
فقط یک دختریک‌دوم و سهمی از مازاد—۹۰۸
فقط دو دختر یا بیشتردوسوم و سهمی از مازاد—۹۰۹

سهم را در دانگ هم می‌شود گفت: کل ملک شش دانگ است، پس یک‌هشتم همسر ۰٫۷۵ دانگ و یک‌چهارم ۱٫۵ دانگ است. چند همسر دائم، همان یک‌هشتم یا یک‌چهارم را با هم و به تساوی می‌برند. این سهم‌ها پس از پرداخت بدهی‌های متوفی و اجرای وصیت او تا یک‌سوم ترکه است (مادهٔ ۸۶۹).

سهم زن از خانه و زمین شوهر چقدر است؟

زن از خانه و زمین شوهر، اگر شوهر فرزند داشته باشد یک‌هشتم و اگر نداشته باشد یک‌چهارم می‌برد، از «قیمت» عرصه (زمین) و اعیان (ساختمان)، نه از خود ملک. متن مادهٔ ۹۴۶ قانون مدنی: «زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث می‌برد در صورتی‌که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد سهم زوجه یک چهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق می‌باشد».

اصلاح مادهٔ ۹۴۶ قانون مدنی در ۶ بهمن ۱۳۸۷ محرومیت زن از زمین را برداشت؛ پیش از آن زن فقط از قیمت ساختمان و درخت ارث می‌برد. تبصرهٔ الحاقی ۲۶ مرداد ۱۳۸۹ این حکم را به ترکهٔ کسی هم که پیش از اصلاح فوت کرده ولی ترکه‌اش هنوز تقسیم نشده، روا کرد. فرزند لازم نیست از همین زن باشد.

ارث بردن از قیمت یعنی بقیهٔ وراث می‌توانند به‌جای دادن یک‌هشتم خانه، پول آن را بدهند. اگر از دادن قیمت خودداری کنند، زن طبق مادهٔ ۹۴۸ حق خود را از خود ملک برمی‌دارد. برای مالیات فرقی نمی‌کند: سهم زن هم ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی همان سهم مالیات دارد.

اگر فقط دختر وارث باشد یا پدر و مادر زنده باشند، سهم‌الارث چقدر است؟

اگر پسری در کار نباشد، یک دختر یک‌دوم و دو دختر یا بیشتر دوسوم ملک را می‌برند، پدر و مادر هرکدام یک‌ششم و همسر سهم خودش را؛ آنچه بماند به دختران و پدر و مادر برمی‌گردد و اگر کم بیاید از سهم دختران کم می‌شود. به برگشت مازاد «رد» و به کم آمدن ملک برای همهٔ سهم‌ها «نقص» می‌گویند.

اگر چیزی بماند، مازاد به نسبت سهم به دختران و پدر و مادر برمی‌گردد (مواد ۹۰۸ و ۹۰۹) و به همسر نمی‌رسد، چون همسر فقط سهم خود را می‌برد و «مابقی» میان سایر وراث است (مادهٔ ۹۱۳). اگر سهم‌ها از کل بیشتر شود، همسر و پدر و مادر سهم کامل خود را می‌برند و کمبود از سهم دختران کم می‌شود. محاسبه‌گر هر دو حالت را خودش اعمال می‌کند.

وراثسهم‌هاچرا
شوهر، یک دختر، پدر و مادرشوهر ۱/۴، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، دختر ۵/۱۲جمع سهم‌ها ۱۳/۱۲ شد؛ کمبود بر دختر
زن، یک دختر، پدر و مادرزن ۱/۸، پدر ۷/۴۰، مادر ۷/۴۰، دختر ۲۱/۴۰مازاد ۱/۲۴ به نسبت ۱ و ۱ و ۳ برگشت
همان، با حاجب برای مادرزن ۱/۸، پدر ۱۷/۹۶، مادر ۱/۶، دختر ۱۷/۳۲حاجب با وجود فرزند سهم مادر را کم نمی‌کند ولی او را از مازاد محروم می‌کند
دو دختر و مادرمادر ۱/۵، هر دختر ۲/۵مازاد ۱/۶ به نسبت ۱ و ۴ برگشت

حاجب یعنی برادران و خواهرانی که سهم مادر را کم می‌کنند بی آنکه خودشان ارث ببرند: دو برادر، یا یک برادر و دو خواهر، یا چهار خواهر پدری یا پدری‌مادری متوفی، به شرط زنده بودن پدر و اینکه خودشان جز به سبب قتل از ارث ممنوع نباشند (بند «ب» مادهٔ ۸۹۲). حاجب فقط سهم مادر را کم می‌کند؛ پدر، مادر، فرزندان و همسر از راه حجب هرگز به‌کلی از ارث محروم نمی‌شوند (مادهٔ ۸۹۱). در خانواده‌ای بی فرزند، حاجب سهم مادر را از یک‌سوم به یک‌ششم می‌رساند و باقی به پدر می‌رسد.

سهم‌الارث خواهر و برادر و پدربزرگ و مادربزرگ چقدر است؟

اگر متوفی نه فرزند و نوه داشته باشد و نه پدر و مادر، ارث به طبقهٔ دوم می‌رسد: برادر و خواهر، پدربزرگ و مادربزرگ (اجداد) و فرزندان برادر و خواهر (مواد ۸۶۲، ۸۶۳ و ۹۱۶ قانون مدنی). همسر کنار آن‌ها سهم ثابت خود را از اصل ترکه می‌برد، شوهر یک‌دوم و زن یک‌چهارم (مادهٔ ۹۲۷)، و باقی طبق جدول زیر میان وارثان طبقهٔ دوم تقسیم می‌شود. مالیات سهم همسر ۷٫۵٪ و سهم طبقهٔ دوم ۱۵٪ ارزش معاملاتی است (مادهٔ ۱۸ و تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم).

وارثان طبقهٔ دومتقسیم ترکه (پس از سهم همسر)ماده
فقط یک نفر (یک برادر، یک خواهر یا یک پدربزرگ یا مادربزرگ)همهٔ ترکه۹۱۷ و ۹۲۳
برادر و خواهر پدری‌مادری (یا فقط پدری)برادر دو برابر خواهر؛ هم‌جنس‌ها به تساوی۹۱۹ و ۹۲۰
برادر و خواهر پدری‌مادری کنار برادر و خواهر پدریپدری‌ها ارث نمی‌برند۹۱۸ و ۹۲۶
فقط برادر و خواهر مادریبه تساوی۹۲۱
یک برادر یا خواهر مادری کنار پدری‌مادریمادری یک‌ششم؛ باقی برای پدری‌مادری۹۲۲
چند برادر و خواهر مادری کنار پدری‌مادریمادری‌ها یک‌سوم به تساوی؛ باقی برای پدری‌مادری۹۲۲
اجداد پدری و اجداد مادری با همطرف مادر یک‌سوم به تساوی؛ طرف پدر دوسوم، مرد دو برابر زن۹۲۳
اجداد کنار برادر و خواهرخویشان پدری دوسوم، مرد دو برابر زن؛ خویشان مادری یک‌سوم به تساوی، و اگر فقط یک برادر یا خواهر مادری باشد یک‌ششم۹۲۴

نکتهمثال: مردی بی فرزند و بی پدر و مادر فوت کرده و همسر، یک برادر و یک خواهر پدری‌مادری دارد؛ ارزش معاملاتی خانه ۲ میلیارد تومان است. زن یک‌چهارم (۱٫۵ دانگ) می‌برد و سه‌چهارم باقی میان برادر و خواهر، برادر دو برابر خواهر، تقسیم می‌شود: برادر یک‌دوم (۳ دانگ) و خواهر یک‌چهارم (۱٫۵ دانگ). مالیات زن با نرخ ۷٫۵٪ می‌شود ۳۷٫۵ میلیون، برادر با نرخ ۱۵٪ می‌دهد ۱۵۰ میلیون و خواهر ۷۵ میلیون تومان؛ جمعاً ۲۶۲٫۵ میلیون تومان.

فرزندان برادر و خواهر فقط وقتی جای پدر یا مادر خود می‌نشینند که متوفی هیچ برادر و خواهر زنده‌ای نداشته باشد؛ آن‌وقت کنار اجداد ارث می‌برند و هر دسته سهم همان برادر یا خواهری را می‌برد که از راه او به متوفی می‌رسد (مادهٔ ۹۲۵). اگر با آمدن همسر ترکه کم بیاید، کمبود بر برادر و خواهر پدری‌مادری یا پدری یا بر اجداد پدری وارد می‌شود، نه بر خویشان مادری که سهم خود را از اصل ترکه می‌برند (مادهٔ ۹۲۷). اگر طبقهٔ دوم هم نباشد، ارث به عمو، عمه، دایی و خاله و فرزندانشان می‌رسد (مواد ۸۶۲ و ۹۲۸) و مالیات آن‌ها ۳۰٪ ارزش معاملاتی است (تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۷).

در محاسبه‌گر، «خواهر، برادر» را در نزدیک‌ترین خویشاوندان وارث بزنید تا سهم همسر و مالیات او، و سهم و مالیات بقیهٔ وراث با هم، حساب شود؛ تقسیم سهم بقیه میان برادر، خواهر و اجداد با جدول همین بخش است.

اگر یکی از وراث بخواهد خانه را نگه دارد، چقدر باید به بقیه بدهد؟

وارثی که خانه را نگه می‌دارد، قیمت روز ملک ضرب در سهم بقیهٔ وراث را به آن‌ها می‌دهد. در همان مثال بخش اول، اگر قیمت روز خانه ۱۲ میلیارد تومان باشد و یکی از پسرها (سهم ۷/۲۰) بخواهد آن را نگه دارد، باید ۷٫۸ میلیارد تومان به همسر متوفی، برادر و خواهر خودش بدهد: همسر ۱٫۵ میلیارد، برادر ۴٫۲ میلیارد و خواهر ۲٫۱ میلیارد. در محاسبه‌گر، قیمت روز را بزنید و نگه‌دارندهٔ خانه را انتخاب کنید. اگر وراث بر سر تقسیم توافق نکنند، هر وارث می‌تواند از دادگاه درخواست تقسیم ترکه کند و اگر ملک قابل تقسیم نباشد، دادگاه می‌تواند دستور فروش آن را بدهد و بهای فروش به نسبت سهم‌الارث میان وراث تقسیم می‌شود.

خود تقسیم ترکه میان وراث، چه با توافق و چه با حکم دادگاه، مالیات جداگانه‌ای جز مالیات بر ارث ندارد. ولی وقتی وارثی سهمش را با بیع یا صلح به وارث دیگر یا خریدار بیرونی منتقل می‌کند، این انتقال معاملهٔ جدایی است و مالیات نقل‌وانتقال خودش را دارد؛ انتقال سهم میان وراث اغلب با صلح‌نامهٔ ملک انجام می‌شود. اگر ملک قابل تقسیم فقط دو وارث دارد و یکی سهمش را با بیع به خریدار بیرونی بفروشد، وارث دیگر حق شفعه دارد؛ در صلح ندارد (مادهٔ ۷۵۹ قانون مدنی).

مراحل و مدارک انتقال ملک ارثی به نام وراث چیست؟

نکتهپیش از مالیات، گواهی انحصار وراثت: فهرست وراث و سهم هرکدام در اظهارنامهٔ ارث از همین گواهی می‌آید. مرجع صدور، سامانه‌ها، مهلت اعتراض و وارث خارج از کشور را در راهنمای انحصار وراثت ملک ببینید.

  1. گواهی فوت

    از ثبت احوال، که پایهٔ همهٔ مراحل بعدی است.

  2. گواهی انحصار وراثت

    از ۳ مرداد ۱۴۰۴ صدور آن با ثبت احوال است (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم) و نام وراث و سهم هرکدام را معلوم می‌کند.

  3. اظهارنامهٔ مالیات بر ارث

    ظرف یک سال از فوت، در سامانهٔ سازمان امور مالیاتی، با فهرست اموال، بدهی‌ها و مطالبات متوفی (مادهٔ ۲۶).

  4. پرداخت مالیات و گواهی مادهٔ ۳۴

    ادارهٔ مالیات پس از پرداخت مالیات هر قلم، گواهی می‌دهد و ثبت ملک به نام وراث بی این گواهی ممکن نیست.

  5. سند به نام وراث

    با گواهی انحصار وراثت و گواهی مالیاتی، سند ملک به نام وراث به‌صورت مشاع (مالکیت مشترک بی جدا شدن قسمت‌ها؛ هرکدام به‌اندازهٔ سهمش) صادر می‌شود؛ بعد می‌توانند تقسیم کنند یا بفروشند.

نکتهگواهی انحصار وراثت و گواهی مالیاتی دو سند جدا هستند: اولی معلوم می‌کند وارث کیست و هرکس چه سهمی دارد، و دومی نشان می‌دهد مالیات ارث آن ملک تعیین‌تکلیف شده است؛ برای سند به نام وراث هر دو لازم است.

مهلت اظهارنامهٔ مالیات بر ارث چقدر است و چه بدهی‌هایی کم می‌شود؟

وراث یا نمایندهٔ قانونی آن‌ها باید ظرف یک سال از تاریخ فوت، اظهارنامهٔ مالیات بر ارث را بدهند (مادهٔ ۲۶). در اظهارنامه فهرست همهٔ اموال و بدهی‌ها و مطالبات متوفی می‌آید و هر قلم مال، از جمله ملک، هنگام انتقال به نام وراث مالیات خودش را می‌دهد.

  • هزینهٔ کفن و دفن در حد عرف.
  • واجبات مالی و عبادی متوفی که پرداختش بر عهدهٔ وراث است.
  • بدهی‌های متوفی که با سند معتبر ثابت شود و ادارهٔ مالیات آن را بپذیرد.

این اقلام از ماترک کسر می‌شوند و محاسبه‌گر آن‌ها را در نظر نمی‌گیرد؛ پس مالیات واقعی ملک با بدهی ثابت‌شده کمتر یا برابر عدد محاسبه‌گر است. اگر ارزش روز کل ماترک از این بدهی‌ها و هزینه‌ها کمتر باشد، اموال متوفی مالیات بر ارث ندارد و مالیات پرداخت‌شده با مدارک پس داده می‌شود (بند «الف» مادهٔ ۲۶).

اظهارنامه در «سامانهٔ اظهارنامهٔ الکترونیک مالیات بر ارث» سازمان امور مالیاتی فرستاده می‌شود: پس از ثبت‌نام الکترونیک و گرفتن نام کاربری، از درگاه my.tax.gov.ir وارد می‌شوید، فرم ۲۶ را پر و تأیید می‌کنید و کد رهگیری می‌گیرید. به گفتهٔ سازمان امور مالیاتی، ارسال الکترونیک همان تسلیم قانونی اظهارنامه است و نسخهٔ چاپی لازم نیست؛ پس از گذشت یک سال از فوت، فرم ۲۶ دیگر ثبت نمی‌شود و فقط فرم ۳۴ پذیرفته است. بلوک و ردیف ارزش معاملاتی هر ملک را خدمت «استعلام بلوک و ردیف ارزش معاملاتی املاک» در سایت سازمان امور مالیاتی (tax.gov.ir) نشان می‌دهد.

محاسبه‌گر سهم‌الارث چه چیزهایی را حساب نمی‌کند؟

محاسبه‌گر سهم‌الارث و مالیات ارث را فقط برای ملک و بر پایهٔ ارزش معاملاتی‌ای که خودتان می‌زنید حساب می‌کند. مرزهای آن این‌هاست:

  • سهم‌الارث فقط برای وراث طبقهٔ اول و همسر حساب می‌شود؛ برای طبقهٔ دوم و سوم فقط نرخ مالیات ۱۵٪ و ۳۰٪ اعمال می‌شود و سهم هر نفر را باید جداگانه از قانون مدنی تعیین کرد (قاعدهٔ طبقهٔ دوم در جدول بخش هفتم همین صفحه است).
  • بدهی‌ها و وصیت متوفی کم نمی‌شود؛ سهم‌ها بر ترکهٔ پس از بدهی و وصیت است (مادهٔ ۸۶۹).
  • جانشینی نوه‌ها به‌جای فرزند فوت‌شده در محاسبه نیست.
  • سپردهٔ بانکی، خودرو و سهام هر کدام نرخ خودشان را دارند و در محاسبه‌گر نیستند؛ نرخ‌هایشان در بخش دوم آمده.
  • فوت پیش از ۱ فروردین ۱۳۹۵ مشمول این نرخ‌ها نیست (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۷).

پرسش‌های رایج

مالیات بر ارث ملک تجاری، کلنگی یا ویلایی چند درصد است؟

همان ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی سهم هر وارث طبقهٔ اول، مثل خانهٔ مسکونی؛ بند ۵ مادهٔ ۱۷ برای همهٔ املاک یک نرخ دارد و تبصرهٔ ۲ آن را برای طبقهٔ دوم ۱۵٪ و سوم ۳۰٪ می‌کند. فرق مغازه، کلنگی و ویلا فقط در ارزش معاملاتی است. وراث خانهٔ کلنگی پس از انتقال سند آن را با مشارکت در ساخت نوسازی می‌کنند.

مالیات بر ارث ملک ۷۰۰ میلیونی چقدر است؟

اگر ارزش معاملاتی ملک ۷۰۰ میلیون تومان و همهٔ وارثان طبقهٔ اول باشند، مالیات کل ۵۲٫۵ میلیون تومان است. این عدد ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی است (بند ۵ مادهٔ ۱۷) و هر وارث به نسبت سهمش از آن را می‌دهد. اگر ۷۰۰ میلیون قیمت بازار باشد، مالیات از ارزش معاملاتی همان ملک حساب می‌شود که معمولاً بسیار کمتر است.

آیا تقسیم ملک ارثی بین وراث مالیات دارد؟

نه؛ خود تقسیم ترکه میان وراث، با توافق یا حکم دادگاه، جز مالیات بر ارث مالیات دیگری ندارد. ولی اگر وارثی سهمش را به وارث دیگر یا خریدار بیرونی منتقل کند، علاوه بر مالیات بر ارث، مالیات همان انتقال را هم می‌دهد (تبصرهٔ ۴ مادهٔ ۱۷). این انتقال میان وراث اغلب با صلح‌نامه یا مبایعه‌نامه انجام می‌شود.

برای انتقال ملک ارثی گواهی مادهٔ ۱۸۷ لازم است؟

نه؛ برای انتقال ملک ارثی دیگر گواهی مادهٔ ۱۸۷ لازم نیست. این ماده از ۳ تیر ۱۴۰۳ با مادهٔ ۱۵ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول نسخ شده است. مدرک مالیاتی لازم برای ثبت ملک به نام وراث گواهی مادهٔ ۳۴ است که ادارهٔ مالیات پس از پرداخت مالیات بر ارث همان ملک صادر می‌کند.

گواهی انحصار وراثت را از کجا بگیریم؟

گواهی انحصار وراثت را از ۳ مرداد ۱۴۰۴ ثبت احوال صادر می‌کند. مبنای آن بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم و آیین‌نامهٔ همین بند است. در این گواهی نام همهٔ وراث و سهم هرکدام می‌آید و سند ملک با همین گواهی و گواهی مالیاتی مادهٔ ۳۴، به‌صورت مشاع به نام وراث صادر می‌شود.

برای گرفتن انحصار وراثت باید اول مالیات ارث را پرداخت؟

نه؛ ترتیب برعکس است. اول گواهی انحصار وراثت گرفته می‌شود، چون فهرست وراث و سهم هرکدام در اظهارنامهٔ مالیات بر ارث از همین گواهی می‌آید. پرداخت مالیات بر ارث برای گرفتن گواهی مادهٔ ۳۴ لازم است، یعنی پیش از انتقال یا فروش ملک و ثبت سند به نام وراث، نه پیش از خود انحصار وراثت.

اگر یکی از فرزندان پیش از پدر یا مادر فوت کرده باشد، بچه‌هایش ارث می‌برند؟

تا وقتی دست‌کم یکی از فرزندان متوفی زنده است، نه. نوه‌ها فقط وقتی جای پدر یا مادر فوت‌شدهٔ خود می‌نشینند که متوفی هیچ فرزند زنده‌ای نداشته باشد، و آن‌وقت هر دسته سهم همان فرزند را می‌برد (مادهٔ ۹۱۱ قانون مدنی). پس نوه کنار عمو و عمه‌اش از خانهٔ پدربزرگ سهمی ندارد، مگر با وصیت تا یک‌سوم ترکه (مادهٔ ۸۴۳).

وصیت متوفی یا قتل چه اثری بر سهم‌الارث ملک دارد؟

سهم‌الارث هر وارث پس از هزینهٔ کفن و دفن، بدهی‌ها و اجرای وصیت حساب می‌شود (مادهٔ ۸۶۹ قانون مدنی). وصیت تا یک‌سوم ترکه نافذ است و بیشتر از آن فقط با اجازهٔ وراث (مادهٔ ۸۴۳). وارثی که مورث خود را به‌عمد بکشد از ارث او محروم است (مادهٔ ۸۸۰)، مگر قتل به حکم قانون یا برای دفاع باشد (مادهٔ ۸۸۱).

کسی که پیش از سال ۱۳۹۵ فوت کرده، مالیات ارثش چطور حساب می‌شود؟

با قانون پیش از اصلاح ۱۳۹۴، نه با نرخ‌های ۷٫۵، ۱۵ و ۳۰ درصد. تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۷ می‌گوید فوت پیش از ۱ فروردین ۱۳۹۵ مشمول این نرخ‌ها نیست، چه پرونده‌ای تشکیل شده باشد چه نه. در قانون قبلی مالیات بر کل سهم هر وارث و با نرخ پلکانی همان قانون حساب می‌شد که این محاسبه‌گر حسابش نمی‌کند.

کدام اموال متوفی مالیات بر ارث ندارد؟

خانه و زمین معاف نیستند. مادهٔ ۲۴ قانون مالیات‌های مستقیم این‌ها را بیرون گذاشته است: اثاث‌البیت محل سکونت متوفی؛ وجوه بازنشستگی، پس‌انداز خدمت، بیمهٔ عمر و زندگی، خسارت فوت و دیه که به وراث پرداخت می‌شود؛ و ملکی که برای وزارتخانه‌ها، شهرداری‌ها و دیگر دستگاه‌های مادهٔ ۲ وقف، نذر یا حبس شده باشد، با تأیید همان دستگاه.

ملک ارثی شهدا مالیات بر ارث دارد؟

برای وراث طبقهٔ اول و دوم نه. مادهٔ ۲۵ قانون مالیات‌های مستقیم این وراث را نسبت به اموال شهدای انقلاب اسلامی، از جمله خانه و زمین، از مالیات بر ارث معاف کرده است. شرطش تأیید شهادت از سوی یکی از نیروهای مسلح یا بنیاد شهید است. وراث طبقهٔ سوم مالیات ملک را با نرخ ۳۰٪ می‌دهند.

اگر اظهارنامهٔ مالیات بر ارث را در مهلت یک‌ساله ندهیم چه می‌شود؟

راه کسر بدهی‌ها و هزینه‌های متوفی از ماترک بسته می‌شود. مادهٔ ۲۶ کسر هزینهٔ کفن و دفن، واجبات مالی و عبادی و دیون متوفی را برای اظهارنامهٔ «تسلیمی در مهلت مقرر» گذاشته است. به گفتهٔ سازمان امور مالیاتی، پس از یک سال سامانه دیگر اظهارنامهٔ فرم ۲۶ را ثبت نمی‌کند و وراث فقط فرم ۳۴ را می‌فرستند.

اگر مرد چند همسر داشته باشد، سهم هر همسر از خانه چقدر است؟

همهٔ همسران دائم با هم همان یک‌هشتم (اگر شوهر فرزند داشته باشد) یا یک‌چهارم را می‌برند و به تساوی میان خود تقسیم می‌کنند (مادهٔ ۹۴۲). مثلاً دو همسر با وجود فرزند، هرکدام یک‌شانزدهم ملک، یعنی ۰٫۳۷۵ دانگ، می‌برند. سهم هر همسر از قیمت عرصه و اعیان است و مالیاتش ۷٫۵٪ ارزش معاملاتی همان سهم.

منبع‌ها

  1. قانون مالیات‌های مستقیم با اصلاحات بعدی، مواد ۱۷، ۱۸، ۲۶، ۳۴ و ۵۹ (سامانهٔ ملی قوانین) qavanin.ir
  2. قانون مدنی، مواد ۸۴۳، ۸۶۲، ۸۶۳، ۸۶۹، ۸۸۰، ۸۸۱، ۸۹۱، ۸۹۲، ۹۰۶ تا ۹۰۹، ۹۱۱، ۹۱۳، ۹۱۶ تا ۹۲۸، ۹۴۲، ۹۴۶ و ۹۴۸ (سامانهٔ قوانین و مقررات قوه مقننه) rc.majlis.ir
  3. قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۳۱ تیر ۱۳۹۴، بندهای ۴ و ۵ (مواد ۲۴ و ۲۶)، مرکز پژوهش‌های مجلس rc.majlis.ir
  4. قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۱۳۶۶، مادهٔ ۲۴ (متن پیش از اصلاح)، مرکز پژوهش‌های مجلس rc.majlis.ir
  5. قانون مالیات‌های مستقیم، فصل چهارم (مالیات بر ارث) با اصلاحات ۱۳۸۰ و ۱۳۹۴، مواد ۲۴ و ۲۵ (عدالت‌سرا) edalatsara.com
  6. قانون اصلاح موادی از قانون مالیات‌های مستقیم مصوب ۲۷ بهمن ۱۳۸۰، مادهٔ ۵ (بند ۳ مادهٔ ۲۴)، پایگاه قوانین فائو faolex.fao.org
  7. قانون اصلاح موادی از قانون مدنی (مواد ۹۴۶ و ۹۴۸)، مصوب ۶ بهمن ۱۳۸۷ rc.majlis.ir
  8. تبصرهٔ الحاقی مادهٔ ۹۴۶ قانون مدنی، مصوب ۲۶ مرداد ۱۳۸۹ rc.majlis.ir
  9. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، مادهٔ ۱۵ (نسخ مادهٔ ۱۸۷ قانون مالیات‌های مستقیم)، مرکز پژوهش‌های مجلس rc.majlis.ir
  10. آیین‌نامهٔ اجرایی بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم پیشرفت (صدور گواهی انحصار وراثت در ثبت احوال، اجرا از ۳ مرداد ۱۴۰۴) law-ir.ir
  11. سازمان امور مالیاتی کشور — سامانهٔ اظهارنامهٔ الکترونیک مالیات بر ارث (فرم ۲۶ و ۳۴، ورود از my.tax.gov.ir) tax.gov.ir
عدد یا جمله‌ای در این صفحه نادرست یا کهنه است؟

نظرها و پرسش‌ها

نظرتان رسید و پس از بررسی، معمولاً تا یک روز، همین‌جا منتشر می‌شود.

بیشتر بخوانید

خواندنی‌های مرتبط

ابزار این صفحه

با عددهای خودتان امتحان کنید

ملک‌دان ۹ محاسبه‌گر و ۸ قراردادساز رایگان دارد:همهٔ محاسبه‌گرهاهمهٔ قراردادها