رفتن به محتوای اصلی
خرید، فروش و سند

پایان کار ساختمان: چیست، چطور استعلام کنیم و خرید بدون آن چه خطری دارد

تحریریهٔ ملک‌دانانتشار به‌روزرسانی ۱۱ دقیقه مطالعه
جواب کوتاه

دفترخانه طبق تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ پیش از سند قطعی آپارتمان تمام‌شده، گواهی پایان کار را می‌خواهد.

پایان کار گواهی شهرداری است که می‌گوید ساختمان تمام شده و با پروانهٔ ساخت می‌خواند. طبق تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری، دفترخانه پیش از سند قطعی آن را می‌بیند؛ پس آپارتمان تمام‌شده‌ای که پایان کار ندارد، تا تعیین تکلیف تخلفش، سند رسمی به نام خریدار نمی‌خورد.

عدد
سند قطعی ساختمان تمام‌شده فقط با گواهی پایان کار (تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰)
حوزه
ساختمان ناتمام: گواهی عدم خلاف تا تاریخ معامله
منبع
تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری
بازبینی ملک‌دان
سه گواهی شهرداری در عمر یک ساختمان: پروانهٔ ساخت پیش از شروع ساخت، گواهی عدم خلاف برای ساختمان ناتمام تا تاریخ معامله و پایان کار برای ساختمان تمام‌شده؛ دفترخانه پیش از سند قطعی یکی از دو گواهی آخر را می‌بیند

پایان کار ساختمان چیست و چه کسی آن را صادر می‌کند؟

گواهی پایان کار (در متن قانون «گواهی پایان ساختمان») برگه‌ای است که شهرداری پس از تمام شدن ساخت می‌دهد و می‌گوید بنا همان است که پروانه اجازه داده بود: همان شمار طبقه و واحد، همان زیربنا، همان پارکینگ و همان کاربری. در تهران آن را شهرداری همان منطقه‌ای صادر می‌کند که جواز ساخت را داده است.

زنجیره ساده است: مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری می‌گوید پیش از هر ساخت‌وساز باید پروانه گرفت؛ وسط کار، اگر معامله‌ای پیش بیاید، شهرداری برای بنای ناتمام «گواهی عدم خلاف» می‌دهد؛ و در پایان، برای بنای تمام‌شده‌ای که با پروانه می‌خواند، گواهی پایان کار. هر جا ساختمان از پروانه بیرون زده باشد (طبقهٔ اضافه، زیربنای بیشتر، پارکینگ کمتر)، پرونده پیش از پایان کار به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ می‌رود.

نکتهپایان کار معمولاً برای کل ساختمان (پلاک ثبتی مادر) صادر می‌شود، نه برای یک واحد. وقتی فروشنده می‌گوید «واحد من پایان کار دارد»، یعنی ساختمانی که واحد در آن است گواهی گرفته؛ همان برگهٔ مشترک را ببینید.

بدون پایان کار سند تک‌برگ صادر می‌شود؟

سند تک‌برگ ساختمان تمام‌شده، در اصل، بدون پایان کار به نام خریدار منتقل نمی‌شود. تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری دفاتر اسناد رسمی را مکلف کرده پیش از انجام معاملهٔ قطعی، برای ساختمان تمام‌شده گواهی پایان ساختمان و برای ساختمان ناتمام گواهی عدم خلاف تا تاریخ معامله را که شهرداری صادر کرده ببینند و مراتب را در سند قید کنند. پس دفترخانه بدون این برگه سند انتقال قطعی نمی‌زند و انتقال سند تک‌برگ به نام خریدار هم معطل می‌ماند.

نکتههیئت عمومی دیوان عدالت اداری در رأی‌های ۴۸۵ تا ۴۸۸ شکایت از مادهٔ ۳ آیین‌نامهٔ اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد را رد کرد و این حکم بر جا ماند: «دفاتر اسناد رسمی در خصوص گواهی پایان ساختمان و عدم خلاف ملزم به رعایت تبصره ۸ اصلاحی ماده ۱۰۰ قانون شهرداری … قبل از تنظیم سند انتقال املاک موضوع تبصره مذکور می باشند».

تبصرهٔ ۸ جلوی نوشتن قولنامه یا مبایعه‌نامه را نمی‌گیرد. معامله با قولنامه و کد رهگیری انجام می‌شود، ولی خریدار تا روزی که پایان کار گرفته شود فقط «تعهد به انتقال» در دست دارد، نه مالکیت رسمی. همین فاصله است که خرید بدون پایان کار را پرخطر می‌کند.

سند جداگانهٔ هر واحد هم به همین برگه گره خورده است. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳) می‌گوید در صدور سند مالکیت فقط دستور نقشه، پروانه یا گواهی پایان کاری قابل استناد است که مرجع صادرکنندهٔ پروانه در سامانهٔ ثبت الکترونیک اسناد ثبت کرده باشد. یعنی تا پایان کار ساختمان نیاید، معمولاً سند تک‌برگ هر واحد هم نمی‌آید.

نکتهقانون برنامهٔ هفتم پیشرفت راهی برای واحدهای ساختمانی باز کرده که پایان کارشان فقط به پرداخت جریمه یا بدهی گیر است: برای هر واحدی که جریمهٔ قسمت اختصاصی و سهم خودش از جریمهٔ قسمت‌های مشترک (به نسبت مساحت) را پرداخته، گواهی پایان کار همان واحد، صورت‌مجلس تفکیکی و سند تفکیکی صادر می‌شود. اگر همسایه‌ها جریمه را نمی‌دهند، واحد شما لازم نیست منتظرشان بماند.

فرق پایان کار، عدم خلاف و صورت‌مجلس تفکیکی چیست؟

پایان کار، عدم خلاف و صورت‌مجلس تفکیکی را با هم اشتباه می‌گیرند، چون همه در معاملهٔ آپارتمان نوساز پیدا می‌شوند. دو تا را شهرداری می‌دهد و یکی را ادارهٔ ثبت:

برگه (صادرکننده)چه می‌گویدکی لازم است
پروانهٔ ساخت (شهرداری)اجازهٔ ساختن چه بناییپیش از شروع ساخت (مادهٔ ۱۰۰)
گواهی عدم خلاف (شهرداری)بنای ناتمام تا امروز خلافی نداردمعاملهٔ قطعی ساختمان ناتمام (تبصرهٔ ۸)
گواهی پایان کار (شهرداری)بنای تمام‌شده با پروانه می‌خواندمعاملهٔ قطعی ساختمان تمام‌شده (تبصرهٔ ۸)
صورت‌مجلس تفکیکی (ادارهٔ ثبت)مرز و متراژ هر واحد و سهم مشاعاتصدور سند جداگانهٔ هر واحد

ترتیب معمول در آپارتمان نوساز: پایان کار، بعد صورت‌مجلس تفکیکی، بعد سند تک‌برگ هر واحد. اگر فروشنده صورت‌مجلس تفکیکی دارد، به احتمال زیاد پایان کار ساختمان یا دست‌کم همان واحد هم گرفته شده؛ ولی عکسش درست نیست و ساختمانی که پایان کار دارد ممکن است هنوز تفکیک نشده باشد.

استعلام پایان کار ساختمان چگونه انجام می‌شود؟

استعلام پایان کار برای خریدار مطمئن‌تر است وقتی مالک یا سازنده وضع پرونده را نشانش دهد و خریدار آن را با خود ساختمان بسنجد. این گام‌ها را پیش از امضای مبایعه‌نامه بروید:

  1. رونوشت گواهی پایان کار را با شماره و تاریخ صدورش از فروشنده بخواهید؛ «پایان کار در حال گرفتن است» جواب نیست.

  2. کد نوسازی ملک را از قبض عوارض نوسازی بگیرید و از مالک بخواهید وضع پروندهٔ شهرسازی را با همین کد در سامانهٔ خدمات الکترونیک شهرداری تهران (my.tehran.ir) یا دفتر خدمات الکترونیک شهر نشانتان دهد.

  3. پلاک ثبتی گواهی را با سند تک‌برگ یا سند مادر و با نتیجهٔ استعلام سند ملک تطبیق دهید.

  4. شمار طبقه، واحد، زیربنا و پارکینگ گواهی را با خود ساختمان بسنجید (جدول بخش بعد).

  5. اگر پیشتر سند رسمی این ملک در دفترخانه منتقل شده، در همان سند انتقال ببینید وضع پایان کار یا عدم خلاف چه قید شده است.

هشدارعکس یا کپی گواهی در دست فروشنده بس نیست. اگر ساختمان بعد از صدور گواهی تغییر کرده (طبقه یا واحد اضافه، پارکینگ تبدیل‌شده)، برگه دیگر با بنا نمی‌خواند و دفترخانه و شهرداری به وضع امروز پرونده نگاه می‌کنند، نه به کاغذ قدیمی.

برگهٔ پایان کار را چطور با خود ساختمان تطبیق دهیم؟

خریدار باید گواهی پایان کار را «بخواند»، نه فقط بپرسد هست یا نه. این گواهی مشخصات بنایی را دارد که شهرداری تأیید کرده است. هر جا ساختمان امروز با این مشخصات فرق دارد، همان‌جا تخلف یا بدهی پنهان است که شاید پس از خرید به نام شما بماند:

روی گواهیبا چه مقایسه کنیدنشانهٔ خطر
پلاک ثبتی و نشانیسند ملک و کد نوسازی قبض عوارضپلاک یا نشانی دیگر؛ گواهی مال ساختمان دیگری است
شمار طبقه‌هاطبقه‌های واقعی، از جمله پشت‌بام و زیرزمینطبقه یا انباری مسکونی‌شدهٔ اضافه
شمار واحدهازنگ‌ها و کنتورهاواحد بیشتر؛ یک واحد دو تکه شده
زیربنای هر طبقهمتراژ مبایعه‌نامه و سند واحدواحد بزرگ‌تر از گواهی؛ تراس یا مشاعات ضمیمه شده
شمار پارکینگپارکینگ‌های قابل استفادهپارکینگ کمتر یا مزاحم
کاربریاستفادهٔ واقعی هر طبقهمسکونی روی کاغذ، دفتر یا مغازه در عمل

هر نشانهٔ خطر یعنی پرونده ممکن است به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ برود و رأی جریمه یا حتی تخریب بگیرد. رأی کمیسیون دربارهٔ همان بناست و با فروش از بین نمی‌رود؛ پس اگر پیش از خرید روشن نشود، خریدار است که برای سند گرفتن باید تکلیفش را روشن کند.

خرید خانه بدون پایان کار چه خطری دارد؟

خرید آپارتمانی که پایان کار ندارد ممنوع نیست، ولی خریدار چند خطر را با هم می‌خرد. همه از یک ریشه‌اند: تا گواهی نیاید، مالکیت شما رسمی نمی‌شود.

  • سند رسمی معطل می‌ماند: دفترخانه طبق تبصرهٔ ۸ سند قطعی نمی‌زند و سند تک‌برگ به نام شما صادر نمی‌شود؛ معطلی ممکن است سال‌ها طول بکشد.
  • جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ به ملک می‌چسبد: اگر علت نگرفتن پایان کار تخلف ساختمانی باشد، رأی جریمه یا تخریب پیش از گواهی باید اجرا شود.
  • فروش دوباره سخت‌تر است: خریدار بعدی هم همین نبودِ سند را می‌بیند و قیمت را پایین‌تر می‌دهد.
  • وابستگی به فروشنده یا سازنده: پیگیری پرونده با مالک رسمی است؛ اگر او همکاری نکند، راه شما دعوای «الزام به اخذ پایان کار و تنظیم سند رسمی» است.
  • خطر انتقال به دیگری: تا سند رسمی به نام شما نیست، احتمال فروش همان ملک به نفر دوم را باید با استعلام سند و کد رهگیری کم کرد؛ نمونه‌اش در ملک مستحق‌للغیر.

ساختمان تمام شده و پایان کار دارد: برگه را با ساختمان تطبیق دهید (جدول بخش قبل). اگر خواند، معامله با سند رسمی پیش می‌رود.

ساختمان ناتمام است: برای سند قطعی گواهی عدم خلاف تا تاریخ معامله لازم است؛ تحویل و پایان کار را با مهلت و جریمه در پیش‌فروش ساختمان یا مبایعه‌نامه ببندید.

تمام شده ولی پایان کار ندارد: اول علت را بپرسید: نقص پرونده (تسویهٔ عوارض، گزارش ناظر) زود حل می‌شود؛ تخلف و پروندهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ زمان و پول می‌خواهد. بدون بندهای بخش بعد امضا نکنید.

اگر فروشنده پایان کار ندارد، چه بندی در مبایعه‌نامه بنویسیم؟

خرید بدون پایان کار را اگر با وجود این خطرها می‌خواهید، خطر را از حرف به متن قرارداد ببرید. این بندها را در مبایعه‌نامه یا قولنامه صریح بنویسید:

  • تعهد گرفتن پایان کار با فروشنده، با تاریخ مشخص (نه «در اسرع وقت»).
  • همهٔ عوارض، بدهی پرونده و جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ تا روز صدور گواهی بر عهدهٔ فروشنده است.
  • بخشی از ثمن تا روز تنظیم سند رسمی نزد خریدار می‌ماند؛ هرچه علت نگرفتن پایان کار جدی‌تر، این بخش بزرگ‌تر.
  • وجه‌التزام روزانه برای هر روز تأخیر از تاریخ تعهد، و حق فسخ اگر تأخیر از مهلتی بیشتر شد (نمونه‌اش در فسخ قولنامه).
  • وکالت بلاعزل فروشنده به خریدار برای پیگیری پرونده در شهرداری و کمیسیون، تا کار به همکاری روزانهٔ او بند نباشد.
  • اگر مشکل در مشاعات یا واحد دیگری است، این را صریح بنویسید تا جریمهٔ دیگران به واحد شما تحمیل نشود.

نکتهسازنده‌ای که پیش‌فروش کرده، طبق قانون پیش‌فروش ساختمان برای تأخیر در تنظیم سند جریمهٔ روزانه دارد؛ اگر واحد را پیش‌خرید کرده‌اید، حقوق پیش‌خریدار را در همان راهنمای پیش‌فروش ببینید.

گرفتن پایان کار چه مراحلی دارد و کار کیست؟

گرفتن پایان کار بر عهدهٔ مالک رسمی یا سازنده است، نه خریدار. در مشارکت در ساخت معمولاً قرارداد آن را به سازنده می‌سپارد. مسیر کلی در تهران این است:

  1. مهندس ناظر گزارش پایان عملیات ساختمان را می‌دهد و تأییدیه‌های فنی (آتش‌نشانی، آسانسور، تأسیسات) جمع می‌شود.

  2. مالک درخواست پایان کار را در شهرداری منطقه ثبت می‌کند (سامانهٔ خدمات الکترونیک شهرداری تهران یا دفتر خدمات الکترونیک شهر).

  3. کارشناس شهرداری از بنا بازدید می‌کند و آن را با پروانه و نقشهٔ مصوب می‌سنجد.

  4. اگر بنا با پروانه نمی‌خواند، پرونده به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ می‌رود و رأی جریمه یا تخریب اجرا می‌شود.

  5. عوارض و بدهی پرونده تسویه و گواهی پایان کار صادر می‌شود.

مدارک معمول پروندهٔ پایان کار: پروانه و نقشهٔ مصوب، گزارش پایان عملیات ناظر، نقشهٔ چون‌ساخت (ازبیلت)، تأییدیهٔ آتش‌نشانی و آسانسور، و مدارک مالکیت و هویت مالک.

مدت گرفتن پایان کار به پرونده بسته است: پرونده‌ای که با پروانه می‌خواند و بدهی ندارد زود بسته می‌شود؛ پرونده‌ای که به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ برسد، به اندازهٔ رسیدگی و اجرای رأی طول می‌کشد.

هزینه پایان کار ساختمان در ۱۴۰۵ از چه اجزایی ساخته می‌شود؟

هزینهٔ پایان کار در تهران یک تعرفهٔ ثابت نیست و به پروندهٔ همان ملک بسته است: عوارض ساختمانی طبق مصوبه‌های شورای اسلامی شهر تهران، بدهی‌های پرونده و جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰. پس هر رقمی که یک‌جا برای همه گفته شود، حدس است. اجزای هزینه این‌هاست:

جزء هزینهاز کجا می‌آیدکی صفر است
عوارض و بدهی پروندهٔ شهرسازیمصوبه‌های عوارض شورای شهر و حساب همان پروندهاگر هنگام پروانه تسویه شده باشد
جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰رأی کمیسیون برای هر تخلفبنای مطابق پروانه
حق‌الزحمهٔ ناظر و نقشه‌برداریقرارداد با مهندسانتقریباً هیچ‌وقت
تأییدیه‌های فنی و رفع نقصآتش‌نشانی، آسانسور، تأسیساتبی نقص در بازدید

برای خریدار، عدد مهم «هزینهٔ گرفتن پایان کار» نیست، «بدهی پنهان پرونده» است. مفاصاحساب عوارض هم کار جداگانه‌ای است: طبق تبصرهٔ مادهٔ ۷۴ قانون شهرداری، دفترخانه پیش از معامله تسویهٔ عوارض ملک را از شهرداری می‌پرسد و پایان کار جای آن را نمی‌گیرد. همین را در قرارداد بر عهدهٔ فروشنده بگذارید و هزینه‌های انتقال را جدا با محاسبه‌گر هزینهٔ انتقال سند حساب کنید.

تاریخ پایان کار چه اثری بر مالیات فروش آپارتمان نوساز دارد؟

تاریخ صدور پایان کار فقط برای سند نیست؛ برای مالیات هم شمارش را آغاز می‌کند. مادهٔ ۷۷ قانون مالیات‌های مستقیم درآمد ساخت و فروش ساختمان را مشمول مالیات بر درآمد کرده و تبصرهٔ ۱ آن، اولین نقل‌وانتقال ساختمان‌های مشمول را، افزون بر مالیات نقل‌وانتقال مادهٔ ۵۹، مشمول مالیات علی‌الحساب ۱۰٪ ارزش معاملاتی ملک می‌داند.

تبصرهٔ ۲ همان ماده برای اشخاص حقیقی، شمول ساخت و فروش را به این شرط بسته که بیش از سه سال از تاریخ صدور گواهی پایان کار نگذشته باشد. یعنی تاریخ پایان کار، هم برای سازنده‌ای که می‌فروشد مهم است و هم برای خریداری که می‌خواهد بداند این مالیات در قیمت پیشنهادی فروشنده نشسته یا نه.

پرسش‌های رایج

پایان کار ساختمان تاریخ انقضا دارد؟

گواهی پایان کار برای همان بنایی است که شهرداری دیده و تأیید کرده است. تا وقتی ساختمان همان است، برگه به کار می‌آید. ولی اگر پس از صدور، طبقه یا واحد اضافه شده یا کاربری عوض شده، گواهی دیگر با بنا نمی‌خواند و آن تغییر باید از نو در شهرداری و کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ تعیین تکلیف شود.

آب، برق و گاز داشتن یعنی ساختمان پایان کار دارد؟

نه. ساختمان بدون پایان کار هم ممکن است انشعاب آب، برق و گاز داشته باشد، چون انشعاب را شرکت‌های خدماتی می‌دهند و نشانهٔ تأیید شهرداری نیست. ملاک فقط خود گواهی شهرداری با شماره و تاریخ است که پلاک، طبقه‌ها و واحدهایش با ساختمان بخواند.

مسئول گرفتن پایان کار سازنده است یا مالک زمین؟

در برابر شهرداری، مالک رسمی پرونده. میان مالک و سازنده، قرارداد تعیین می‌کند؛ در قرارداد مشارکت در ساخت این تعهد و مهلتش را صریح به سازنده بدهید. خریدار هم باید آن را با مهلت مشخص در مبایعه‌نامه بر عهدهٔ فروشنده بگذارد تا خطر تأخیر بر دوش خودش نماند.

اگر فروشنده پایان کار نگرفت، خریدار چه کار می‌تواند بکند؟

اول به بندهای قرارداد (وجه‌التزام، حق فسخ، مبلغ نگه‌داشته) استناد کنید. اگر فروشنده باز همکاری نکرد، دعوای الزام به اخذ پایان کار و تنظیم سند رسمی در دادگاه محل ملک طرح می‌شود. هرچه قرارداد دقیق‌تر باشد، این مسیر کوتاه‌تر است.

هزینه پایان کار ساختمان را چه کسی می‌دهد؟

قانون آن را بر عهدهٔ مالک پرونده می‌گذارد، ولی در معامله هر چه قرارداد بگوید همان است. اگر در مبایعه‌نامه عوارض، بدهی و جریمهٔ تا روز صدور گواهی را صریح بر عهدهٔ فروشنده نگذارید، ممکن است برای گرفتن سند، خودتان آن را بپردازید.

منبع‌ها

  1. رأی‌های ۴۸۵ تا ۴۸۸ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، عدم ابطال مادهٔ ۳ آیین‌نامهٔ اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد (مرکز پژوهش‌های مجلس) rc.majlis.ir
  2. قانون شهرداری، مادهٔ ۱۰۰ و تبصره‌های آن و تبصرهٔ مادهٔ ۷۴ (مرکز پژوهش‌های مجلس) rc.majlis.ir
  3. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳)، تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۴ (سامانهٔ قوانین شهرداری تهران) laws.tehran.ir
  4. قانون برنامهٔ هفتم پیشرفت، پایان کار و سند تفکیکی هر واحد پس از پرداخت جریمه (سامانهٔ قوانین شهرداری تهران) laws.tehran.ir
  5. مصوبهٔ عوارض ساختمانی و بهای خدمات شهر تهران از سال ۱۴۰۳، مصوب ۱۴۰۲/۱۱/۲۹، بند گواهی پایان کار و عدم خلاف (سامانهٔ قوانین شهرداری تهران) laws.tehran.ir
  6. قانون مالیات‌های مستقیم، مادهٔ ۷۷ و تبصره‌های ۱ و ۲ (سامانهٔ ملی قوانین) qavanin.ir
عدد یا جمله‌ای در این صفحه نادرست یا کهنه است؟

نظرها و پرسش‌ها

نظرتان رسید و پس از بررسی، معمولاً تا یک روز، همین‌جا منتشر می‌شود.

بیشتر بخوانید

خواندنی‌های مرتبط

ابزار این صفحه

با عددهای خودتان امتحان کنید

ملک‌دان ۹ محاسبه‌گر و ۸ قراردادساز رایگان دارد:همهٔ محاسبه‌گرهاهمهٔ قراردادها