سند تکبرگ چیست و چگونه سند دفترچهای را تبدیل کنیم؟
سند تکبرگ چیست؟ تفاوت سند دفترچهای و حدنگار، تبدیل سند، مدارک، بررسی پیش از خرید، سند المثنی و خواندن اجزای سند را دقیق توضیح میدهیم.
خواندنیها
دفترخانه طبق تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ پیش از سند قطعی آپارتمان تمامشده، گواهی پایان کار را میخواهد.
پایان کار گواهی شهرداری است که میگوید ساختمان تمام شده و با پروانهٔ ساخت میخواند. طبق تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری، دفترخانه پیش از سند قطعی آن را میبیند؛ پس آپارتمان تمامشدهای که پایان کار ندارد، تا تعیین تکلیف تخلفش، سند رسمی به نام خریدار نمیخورد.
گواهی پایان کار (در متن قانون «گواهی پایان ساختمان») برگهای است که شهرداری پس از تمام شدن ساخت میدهد و میگوید بنا همان است که پروانه اجازه داده بود: همان شمار طبقه و واحد، همان زیربنا، همان پارکینگ و همان کاربری. در تهران آن را شهرداری همان منطقهای صادر میکند که جواز ساخت را داده است.
زنجیره ساده است: مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری میگوید پیش از هر ساختوساز باید پروانه گرفت؛ وسط کار، اگر معاملهای پیش بیاید، شهرداری برای بنای ناتمام «گواهی عدم خلاف» میدهد؛ و در پایان، برای بنای تمامشدهای که با پروانه میخواند، گواهی پایان کار. هر جا ساختمان از پروانه بیرون زده باشد (طبقهٔ اضافه، زیربنای بیشتر، پارکینگ کمتر)، پرونده پیش از پایان کار به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ میرود.
نکتهپایان کار معمولاً برای کل ساختمان (پلاک ثبتی مادر) صادر میشود، نه برای یک واحد. وقتی فروشنده میگوید «واحد من پایان کار دارد»، یعنی ساختمانی که واحد در آن است گواهی گرفته؛ همان برگهٔ مشترک را ببینید.
سند تکبرگ ساختمان تمامشده، در اصل، بدون پایان کار به نام خریدار منتقل نمیشود. تبصرهٔ ۸ مادهٔ ۱۰۰ قانون شهرداری دفاتر اسناد رسمی را مکلف کرده پیش از انجام معاملهٔ قطعی، برای ساختمان تمامشده گواهی پایان ساختمان و برای ساختمان ناتمام گواهی عدم خلاف تا تاریخ معامله را که شهرداری صادر کرده ببینند و مراتب را در سند قید کنند. پس دفترخانه بدون این برگه سند انتقال قطعی نمیزند و انتقال سند تکبرگ به نام خریدار هم معطل میماند.
نکتههیئت عمومی دیوان عدالت اداری در رأیهای ۴۸۵ تا ۴۸۸ شکایت از مادهٔ ۳ آییننامهٔ اجرایی قانون تسهیل تنظیم اسناد را رد کرد و این حکم بر جا ماند: «دفاتر اسناد رسمی در خصوص گواهی پایان ساختمان و عدم خلاف ملزم به رعایت تبصره ۸ اصلاحی ماده ۱۰۰ قانون شهرداری … قبل از تنظیم سند انتقال املاک موضوع تبصره مذکور می باشند».
تبصرهٔ ۸ جلوی نوشتن قولنامه یا مبایعهنامه را نمیگیرد. معامله با قولنامه و کد رهگیری انجام میشود، ولی خریدار تا روزی که پایان کار گرفته شود فقط «تعهد به انتقال» در دست دارد، نه مالکیت رسمی. همین فاصله است که خرید بدون پایان کار را پرخطر میکند.
سند جداگانهٔ هر واحد هم به همین برگه گره خورده است. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳) میگوید در صدور سند مالکیت فقط دستور نقشه، پروانه یا گواهی پایان کاری قابل استناد است که مرجع صادرکنندهٔ پروانه در سامانهٔ ثبت الکترونیک اسناد ثبت کرده باشد. یعنی تا پایان کار ساختمان نیاید، معمولاً سند تکبرگ هر واحد هم نمیآید.
نکتهقانون برنامهٔ هفتم پیشرفت راهی برای واحدهای ساختمانی باز کرده که پایان کارشان فقط به پرداخت جریمه یا بدهی گیر است: برای هر واحدی که جریمهٔ قسمت اختصاصی و سهم خودش از جریمهٔ قسمتهای مشترک (به نسبت مساحت) را پرداخته، گواهی پایان کار همان واحد، صورتمجلس تفکیکی و سند تفکیکی صادر میشود. اگر همسایهها جریمه را نمیدهند، واحد شما لازم نیست منتظرشان بماند.
پایان کار، عدم خلاف و صورتمجلس تفکیکی را با هم اشتباه میگیرند، چون همه در معاملهٔ آپارتمان نوساز پیدا میشوند. دو تا را شهرداری میدهد و یکی را ادارهٔ ثبت:
| برگه (صادرکننده) | چه میگوید | کی لازم است |
|---|---|---|
| پروانهٔ ساخت (شهرداری) | اجازهٔ ساختن چه بنایی | پیش از شروع ساخت (مادهٔ ۱۰۰) |
| گواهی عدم خلاف (شهرداری) | بنای ناتمام تا امروز خلافی ندارد | معاملهٔ قطعی ساختمان ناتمام (تبصرهٔ ۸) |
| گواهی پایان کار (شهرداری) | بنای تمامشده با پروانه میخواند | معاملهٔ قطعی ساختمان تمامشده (تبصرهٔ ۸) |
| صورتمجلس تفکیکی (ادارهٔ ثبت) | مرز و متراژ هر واحد و سهم مشاعات | صدور سند جداگانهٔ هر واحد |
ترتیب معمول در آپارتمان نوساز: پایان کار، بعد صورتمجلس تفکیکی، بعد سند تکبرگ هر واحد. اگر فروشنده صورتمجلس تفکیکی دارد، به احتمال زیاد پایان کار ساختمان یا دستکم همان واحد هم گرفته شده؛ ولی عکسش درست نیست و ساختمانی که پایان کار دارد ممکن است هنوز تفکیک نشده باشد.
استعلام پایان کار برای خریدار مطمئنتر است وقتی مالک یا سازنده وضع پرونده را نشانش دهد و خریدار آن را با خود ساختمان بسنجد. این گامها را پیش از امضای مبایعهنامه بروید:
رونوشت گواهی پایان کار را با شماره و تاریخ صدورش از فروشنده بخواهید؛ «پایان کار در حال گرفتن است» جواب نیست.
کد نوسازی ملک را از قبض عوارض نوسازی بگیرید و از مالک بخواهید وضع پروندهٔ شهرسازی را با همین کد در سامانهٔ خدمات الکترونیک شهرداری تهران (my.tehran.ir) یا دفتر خدمات الکترونیک شهر نشانتان دهد.
پلاک ثبتی گواهی را با سند تکبرگ یا سند مادر و با نتیجهٔ استعلام سند ملک تطبیق دهید.
شمار طبقه، واحد، زیربنا و پارکینگ گواهی را با خود ساختمان بسنجید (جدول بخش بعد).
اگر پیشتر سند رسمی این ملک در دفترخانه منتقل شده، در همان سند انتقال ببینید وضع پایان کار یا عدم خلاف چه قید شده است.
هشدارعکس یا کپی گواهی در دست فروشنده بس نیست. اگر ساختمان بعد از صدور گواهی تغییر کرده (طبقه یا واحد اضافه، پارکینگ تبدیلشده)، برگه دیگر با بنا نمیخواند و دفترخانه و شهرداری به وضع امروز پرونده نگاه میکنند، نه به کاغذ قدیمی.
خریدار باید گواهی پایان کار را «بخواند»، نه فقط بپرسد هست یا نه. این گواهی مشخصات بنایی را دارد که شهرداری تأیید کرده است. هر جا ساختمان امروز با این مشخصات فرق دارد، همانجا تخلف یا بدهی پنهان است که شاید پس از خرید به نام شما بماند:
| روی گواهی | با چه مقایسه کنید | نشانهٔ خطر |
|---|---|---|
| پلاک ثبتی و نشانی | سند ملک و کد نوسازی قبض عوارض | پلاک یا نشانی دیگر؛ گواهی مال ساختمان دیگری است |
| شمار طبقهها | طبقههای واقعی، از جمله پشتبام و زیرزمین | طبقه یا انباری مسکونیشدهٔ اضافه |
| شمار واحدها | زنگها و کنتورها | واحد بیشتر؛ یک واحد دو تکه شده |
| زیربنای هر طبقه | متراژ مبایعهنامه و سند واحد | واحد بزرگتر از گواهی؛ تراس یا مشاعات ضمیمه شده |
| شمار پارکینگ | پارکینگهای قابل استفاده | پارکینگ کمتر یا مزاحم |
| کاربری | استفادهٔ واقعی هر طبقه | مسکونی روی کاغذ، دفتر یا مغازه در عمل |
هر نشانهٔ خطر یعنی پرونده ممکن است به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ برود و رأی جریمه یا حتی تخریب بگیرد. رأی کمیسیون دربارهٔ همان بناست و با فروش از بین نمیرود؛ پس اگر پیش از خرید روشن نشود، خریدار است که برای سند گرفتن باید تکلیفش را روشن کند.
خرید آپارتمانی که پایان کار ندارد ممنوع نیست، ولی خریدار چند خطر را با هم میخرد. همه از یک ریشهاند: تا گواهی نیاید، مالکیت شما رسمی نمیشود.
ساختمان تمام شده و پایان کار دارد: برگه را با ساختمان تطبیق دهید (جدول بخش قبل). اگر خواند، معامله با سند رسمی پیش میرود.
ساختمان ناتمام است: برای سند قطعی گواهی عدم خلاف تا تاریخ معامله لازم است؛ تحویل و پایان کار را با مهلت و جریمه در پیشفروش ساختمان یا مبایعهنامه ببندید.
تمام شده ولی پایان کار ندارد: اول علت را بپرسید: نقص پرونده (تسویهٔ عوارض، گزارش ناظر) زود حل میشود؛ تخلف و پروندهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ زمان و پول میخواهد. بدون بندهای بخش بعد امضا نکنید.
خرید بدون پایان کار را اگر با وجود این خطرها میخواهید، خطر را از حرف به متن قرارداد ببرید. این بندها را در مبایعهنامه یا قولنامه صریح بنویسید:
نکتهسازندهای که پیشفروش کرده، طبق قانون پیشفروش ساختمان برای تأخیر در تنظیم سند جریمهٔ روزانه دارد؛ اگر واحد را پیشخرید کردهاید، حقوق پیشخریدار را در همان راهنمای پیشفروش ببینید.
گرفتن پایان کار بر عهدهٔ مالک رسمی یا سازنده است، نه خریدار. در مشارکت در ساخت معمولاً قرارداد آن را به سازنده میسپارد. مسیر کلی در تهران این است:
مهندس ناظر گزارش پایان عملیات ساختمان را میدهد و تأییدیههای فنی (آتشنشانی، آسانسور، تأسیسات) جمع میشود.
مالک درخواست پایان کار را در شهرداری منطقه ثبت میکند (سامانهٔ خدمات الکترونیک شهرداری تهران یا دفتر خدمات الکترونیک شهر).
کارشناس شهرداری از بنا بازدید میکند و آن را با پروانه و نقشهٔ مصوب میسنجد.
اگر بنا با پروانه نمیخواند، پرونده به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ میرود و رأی جریمه یا تخریب اجرا میشود.
عوارض و بدهی پرونده تسویه و گواهی پایان کار صادر میشود.
مدارک معمول پروندهٔ پایان کار: پروانه و نقشهٔ مصوب، گزارش پایان عملیات ناظر، نقشهٔ چونساخت (ازبیلت)، تأییدیهٔ آتشنشانی و آسانسور، و مدارک مالکیت و هویت مالک.
مدت گرفتن پایان کار به پرونده بسته است: پروندهای که با پروانه میخواند و بدهی ندارد زود بسته میشود؛ پروندهای که به کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ برسد، به اندازهٔ رسیدگی و اجرای رأی طول میکشد.
هزینهٔ پایان کار در تهران یک تعرفهٔ ثابت نیست و به پروندهٔ همان ملک بسته است: عوارض ساختمانی طبق مصوبههای شورای اسلامی شهر تهران، بدهیهای پرونده و جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰. پس هر رقمی که یکجا برای همه گفته شود، حدس است. اجزای هزینه اینهاست:
| جزء هزینه | از کجا میآید | کی صفر است |
|---|---|---|
| عوارض و بدهی پروندهٔ شهرسازی | مصوبههای عوارض شورای شهر و حساب همان پرونده | اگر هنگام پروانه تسویه شده باشد |
| جریمهٔ کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ | رأی کمیسیون برای هر تخلف | بنای مطابق پروانه |
| حقالزحمهٔ ناظر و نقشهبرداری | قرارداد با مهندسان | تقریباً هیچوقت |
| تأییدیههای فنی و رفع نقص | آتشنشانی، آسانسور، تأسیسات | بی نقص در بازدید |
برای خریدار، عدد مهم «هزینهٔ گرفتن پایان کار» نیست، «بدهی پنهان پرونده» است. مفاصاحساب عوارض هم کار جداگانهای است: طبق تبصرهٔ مادهٔ ۷۴ قانون شهرداری، دفترخانه پیش از معامله تسویهٔ عوارض ملک را از شهرداری میپرسد و پایان کار جای آن را نمیگیرد. همین را در قرارداد بر عهدهٔ فروشنده بگذارید و هزینههای انتقال را جدا با محاسبهگر هزینهٔ انتقال سند حساب کنید.
تاریخ صدور پایان کار فقط برای سند نیست؛ برای مالیات هم شمارش را آغاز میکند. مادهٔ ۷۷ قانون مالیاتهای مستقیم درآمد ساخت و فروش ساختمان را مشمول مالیات بر درآمد کرده و تبصرهٔ ۱ آن، اولین نقلوانتقال ساختمانهای مشمول را، افزون بر مالیات نقلوانتقال مادهٔ ۵۹، مشمول مالیات علیالحساب ۱۰٪ ارزش معاملاتی ملک میداند.
تبصرهٔ ۲ همان ماده برای اشخاص حقیقی، شمول ساخت و فروش را به این شرط بسته که بیش از سه سال از تاریخ صدور گواهی پایان کار نگذشته باشد. یعنی تاریخ پایان کار، هم برای سازندهای که میفروشد مهم است و هم برای خریداری که میخواهد بداند این مالیات در قیمت پیشنهادی فروشنده نشسته یا نه.
پرسشهای رایج
گواهی پایان کار برای همان بنایی است که شهرداری دیده و تأیید کرده است. تا وقتی ساختمان همان است، برگه به کار میآید. ولی اگر پس از صدور، طبقه یا واحد اضافه شده یا کاربری عوض شده، گواهی دیگر با بنا نمیخواند و آن تغییر باید از نو در شهرداری و کمیسیون مادهٔ ۱۰۰ تعیین تکلیف شود.
نه. ساختمان بدون پایان کار هم ممکن است انشعاب آب، برق و گاز داشته باشد، چون انشعاب را شرکتهای خدماتی میدهند و نشانهٔ تأیید شهرداری نیست. ملاک فقط خود گواهی شهرداری با شماره و تاریخ است که پلاک، طبقهها و واحدهایش با ساختمان بخواند.
در برابر شهرداری، مالک رسمی پرونده. میان مالک و سازنده، قرارداد تعیین میکند؛ در قرارداد مشارکت در ساخت این تعهد و مهلتش را صریح به سازنده بدهید. خریدار هم باید آن را با مهلت مشخص در مبایعهنامه بر عهدهٔ فروشنده بگذارد تا خطر تأخیر بر دوش خودش نماند.
اول به بندهای قرارداد (وجهالتزام، حق فسخ، مبلغ نگهداشته) استناد کنید. اگر فروشنده باز همکاری نکرد، دعوای الزام به اخذ پایان کار و تنظیم سند رسمی در دادگاه محل ملک طرح میشود. هرچه قرارداد دقیقتر باشد، این مسیر کوتاهتر است.
قانون آن را بر عهدهٔ مالک پرونده میگذارد، ولی در معامله هر چه قرارداد بگوید همان است. اگر در مبایعهنامه عوارض، بدهی و جریمهٔ تا روز صدور گواهی را صریح بر عهدهٔ فروشنده نگذارید، ممکن است برای گرفتن سند، خودتان آن را بپردازید.
منبعها
بیشتر بخوانید
سند تکبرگ چیست؟ تفاوت سند دفترچهای و حدنگار، تبدیل سند، مدارک، بررسی پیش از خرید، سند المثنی و خواندن اجزای سند را دقیق توضیح میدهیم.
استعلام سند ملک برای بررسی مالک، پلاک ثبتی، رهن، بازداشت و وضعیت سند است؛ مسیر رسمی، کنترل قبل از معامله و خطاهای رایج را توضیح میدهیم.
ابزار این صفحه
ملکدان ۹ محاسبهگر و ۸ قراردادساز رایگان دارد:همهٔ محاسبهگرهاهمهٔ قراردادها