مالیات ارث ملک و سهمالارث همسر، فرزندان و پدر و مادر از خانه
سهمالارث همسر، فرزندان و پدر و مادر از خانه و مالیات ارث ملک را با ارزش معاملاتی حساب کنید: ۷٫۵٪ برای طبقهٔ اول، دانگ هر وارث و مبلغ خرید سهم بقیه.
از ۳ مرداد ۱۴۰۴ ثبت احوال گواهی را ظرف ۲۰ روز پس از ثبت فوت میدهد.
گواهی انحصار وراثت را ثبت احوال، نه شورای حل اختلاف، بی درخواست وراث صادر میکند (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم) و در سامانهٔ verasat.ncr.ir ابلاغ میکند. برای سند خانه، سپس گواهی مالیاتی مادهٔ ۳۴ و دفترخانه لازم است.
گواهی انحصار وراثت (در متنهای رسمی «گواهی حصر وراثت») برگهای است که میگوید وارثان یک متوفی دقیقاً چه کسانیاند و سهم هرکدام از دارایی او چقدر است. بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم ثبت احوال را مکلف کرده همین گواهی را برخط برای سازمان ثبت اسناد و املاک، سازمان امور مالیاتی و بانک مرکزی بفرستد؛ پس هر کار پس از فوت، از حساب بانکی تا سند خانه، از همین برگه آغاز میشود.
برای وارثی که خانه یا آپارتمانی در تهران به ارث برده، گواهی فقط گام اول است. پس از آن مالیات بر ارث تعیین تکلیف میشود، گواهی مالیاتی مادهٔ ۳۴ گرفته میشود و سند در دفترخانه به نام وراث درمیآید. سه چیز را نباید یکی دانست: گواهی وراثت میگوید وارث کیست، مالیات بر ارث حق دولت از این انتقال است و سند، مالکیت رسمی را ثبت میکند.
نکتهمادهٔ ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول وارث را مالک میشناسد: «در مراجع قضائی و اداری مذکور فقط شخصی مالک ملک، شناخته میشود که در دفتر املاک سازمان ثبت اسناد و املاک کشور … ملک به نام او به ثبت رسیده یا از مالک رسمی به ارث بردهباشد.» این حکم یک سال پس از راهاندازی رسمی سامانهٔ ساماندهی اسناد غیررسمی اجرا میشود. وارث بودن را هم همین گواهی ثابت میکند.
در روال تازه، وراث دیگر دادخواست نمیدهند. بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم اجرا را از سال دوم برنامه گذاشته و تاریخ ۳ مرداد ۱۴۰۴ را ثبت احوال اعلام کرده است: از این تاریخ سازمان ثبت احوال گواهی را خودش، از روی پایگاه اطلاعات سببی و نسبی خانواده و استعلام از دستگاهها صادر میکند (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ و اطلاعرسانی ثبت احوال، تسنیم، ۲۲ مرداد ۱۴۰۴). آییننامهٔ اجرایی این بند (۲۶ اسفند ۱۴۰۳) استعلام ازدواج دائم و موقت رسمی، وصیتنامهٔ رسمی و در صورت لزوم حمل را هم جزء همین کار گذاشته است.
| موضوع | روال پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ | روال ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| مرجع صدور | مراجع قضایی و شورای حل اختلاف | سازمان ثبت احوال (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳) |
| آغاز کار | درخواست یکی از وراث | خود ثبت احوال، بی درخواست وراث |
| گواهی محدود و نامحدود | نوع گواهی به ارزش ترکه بسته بود | نصاب مالی ندارد (نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۴/۵۷۳) |
| ابلاغ | دریافت از همان مرجع | الکترونیکی به وراث و ذینفعان |
دادگاه از این مسیر حذف نشده است. بند «ث» تصریح میکند که این سازوکار مانع طرح دعوای اثبات نسب، تنفیذ وصیتنامه و دعاوی مشابه در دادگاه نیست، و رأی هیئت حل اختلاف دربارهٔ اعتراض به گواهی هم در دادگاه صالح شنیده میشود.
اگر اعلامیهٔ فوت از ۳ مرداد ۱۴۰۴ به بعد صادر شده (مادهٔ ۲۰ آییننامه)، لازم نیست جایی بروید: ثبت احوال گواهی را ظرف ۲۰ روز پس از ثبت فوت صادر و بهصورت الکترونیکی به وراث و ذینفعانی ابلاغ میکند که اطلاعاتشان در دست است (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳). اگر اعلامیهٔ فوت پیشتر صادر شده و گواهی نگرفتهاید، مادهٔ ۲۰ آییننامه اجازه میدهد یکی از وراث یا ذینفعان درخواست بدهد و ثبت احوال ظرف ۲۰ روز از درخواست یا دستور قضایی گواهی را صادر کند.
| وضع شما | کار بعدی | کجا |
|---|---|---|
| اعلامیهٔ فوت از ۳ مرداد ۱۴۰۴ به بعد صادر شده | منتظر پیامک صدور بمانید؛ ظرف ۲۰ روز صادر میشود (بند «ث») | سامانهٔ ابلاغ گواهی، verasat.ncr.ir |
| اعلامیهٔ فوت پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ صادر شده و گواهی ندارید | درخواست را ثبت کنید و کد رهگیری بگیرید (مادهٔ ۲۰ آییننامه) | سامانهٔ سهیم ثبت احوال، sahim.sabteahval.ir |
| نام وارثی جا افتاده یا سهمی اشتباه است | ظرف ۱۰ روز از ابلاغ اعتراض کنید (بند «ث») | هیئت حل اختلاف ثبت احوال، سپس دادگاه |
| گواهی درست است و ملک در میان است | اظهارنامهٔ ارث و گواهی مادهٔ ۳۴ | درگاه مالیاتی my.tax.gov.ir، سپس دفترخانه |
دو سامانهٔ رسمی دو کار جدا دارند: verasat.ncr.ir سامانهٔ ابلاغ و دریافت گواهیهای صادرشده است و سامانهٔ سهیم ثبت احوال (sahim.sabteahval.ir) جای ثبت درخواست برای فوتی که اعلامیهاش پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ صادر شده است؛ این درخواست کد رهگیری میدهد (خبرگزاری میزان). مسیر دریافت در verasat به گزارش میزان این است:
پس از پیامک صدور گواهی، به verasat.ncr.ir بروید و با my.gov.ir یا سامانهٔ هدا وارد شوید (یا با شمارهٔ همراه و رمز یکبارمصرف، اگر صفحه همین را میخواهد).
هویت خود را احراز و نشانی محل سکونت را تأیید کنید و گزینهٔ «دریافت گواهی انحصار وراثت» را بزنید.
تعرفهٔ قانونی را بپردازید؛ گواهی صادرشده در بخش «ابلاغ گواهی» دیده میشود.
فایل رسمی گواهی را دریافت و ذخیره یا چاپ کنید و پیش از هر کار دیگر نام وراث، نسبت هرکدام با متوفی و سهمها را بخوانید.
نکتهدر سامانهٔ سهیم، گزینهٔ «درخواست گواهی انحصار وراثت» را انتخاب و اطلاعات هویتی متوفی را ثبت میکنید و کد رهگیری میگیرید؛ پیگیری و دریافت گواهی پس از صدور همان مسیر بالاست.
مهلت قانونی صدور گواهی ۲۰ روز پس از ثبت فوت است (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳). این مهلت حالت عادی است؛ اگر دادهٔ خانوادگی ناقص یا با مدارک ناهمخوان باشد، پیش از صدور باید رفع شود. مهلتهای دیگر مسیر، از گواهی تا اظهارنامهٔ مالیاتی، اینهاست:
| مرحله | مهلت | از چه روزی | مبنا |
|---|---|---|---|
| صدور گواهی | ۲۰ روز | ثبت فوت | بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ |
| صدور برای اعلامیهٔ فوت پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ | ۲۰ روز | درخواست وارث یا دستور قضایی | مادهٔ ۲۰ آییننامه |
| اعتراض به گواهی در هیئت حل اختلاف | ۱۰ روز | ابلاغ گواهی | بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ |
| اعتراض به رأی هیئت در دادگاه | ۲۰ روز | ابلاغ رأی | بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ |
| اظهارنامهٔ مالیات بر ارث | یک سال | فوت | مادهٔ ۲۶ قانون مالیاتهای مستقیم |
در صدور خودکار، وراث پروندهای تحویل نمیدهند؛ ثبت احوال از دادهٔ خودش و استعلام از دستگاهها کار میکند (آییننامهٔ بند «ث»). استشهادیهٔ محضری و آگهی روزنامه که در راهنماهای قدیمی میبینید مال روال دادخواست است. با این حال این مدارک را دم دست نگه دارید تا اگر نامی جا افتاد یا دادهای ناهمخوان بود، زود رفع شود:
| مدرک یا داده | به چه کار میآید |
|---|---|
| شمارهٔ ملی و تاریخ فوت متوفی | یافتن پرونده و قاعدهٔ حاکم بر همان تاریخ |
| شناسنامهٔ متوفی و وراث | رفع مغایرت هویتی |
| سند ازدواج | اثبات رابطهٔ همسر، اگر در داده نیامده باشد |
| وصیتنامهٔ رسمی | بررسی وصیت در کنار سهمالارث |
| حکم دادگاه (مثل اثبات نسب) | وارثی که در دادهٔ ثبت احوال نیست |
صدور گواهی در روال تازه دادخواست ندارد؛ فقط دریافت فایل گواهی با پرداخت تعرفهٔ قانونی است که سامانه هنگام دریافت میگیرد (اطلاعرسانی ثبت احوال، تسنیم). رقمهایی که برای «هزینهٔ انحصار وراثت» در سایتها میبینید گاهی حقالوکالهٔ روال دادخواست است، نه تعرفهٔ رسمی. هزینهٔ اصلی وارث ملک، بعد از گواهی میآید:
| جزء هزینه | از کجا میآید | کی لازم است |
|---|---|---|
| دریافت فایل گواهی | تعرفهٔ قانونی سامانه | همیشه |
| اعتراض در هیئت یا دادگاه | هزینهٔ رسیدگی همان مرجع | فقط اگر به گواهی اعتراض کنید |
| مالیات بر ارث ملک | ارزش معاملاتی ملک و طبقهٔ وارث | پیش از گواهی مادهٔ ۳۴ |
| مالیات نقلوانتقال | فروش سهم ارثی به دیگری افزون بر مالیات بر ارث، مالیات نقلوانتقال هم دارد (تبصرهٔ ۴ مادهٔ ۱۷ قانون مالیاتهای مستقیم) | هنگام فروش سهم ارثی |
| حقالثبت و هزینهٔ دفترخانه | تعرفهٔ ثبت و دفترخانه | هنگام انتقال یا فروش |
اگر وراث خانه را میفروشند یا سهمی را به هم منتقل میکنند، هزینهٔ دفترخانه و انتقال را جدا با محاسبهگر هزینهٔ انتقال سند ملک حساب کنید.
هر وارث یا ذینفعی که نامش جا افتاده یا سهمش اشتباه آمده، ظرف ۱۰ روز از ابلاغ گواهی در هیئت حل اختلاف موضوع مادهٔ ۳ قانون ثبت احوال اعتراض میکند؛ درخواست اعتراض از سامانهٔ سهیم ثبت میشود؛ رأی هیئت هم ظرف ۲۰ روز از ابلاغ در دادگاه صالح قابل اعتراض است (بند «ث» مادهٔ ۱۱۳). آییننامهٔ اجرایی، ثبت اعتراض را از کارهای خود سامانه دانسته و پس از حکم قطعی مؤثر، گواهی اصلاحی صادر میشود.
روز ابلاغ را یادداشت کنید؛ مهلت ۱۰ روزهٔ بند «ث» از همان روز شمرده میشود.
اعتراض را با دلیل و مدرک (شناسنامه، سند ازدواج، حکم دادگاه) در سامانهٔ ثبت احوال ثبت کنید.
اگر رأی هیئت را نپذیرفتید، ظرف ۲۰ روز از ابلاغ رأی (بند «ث») به دادگاه صالح بروید و ظرف ۲۰ روز گواهی ثبت اعتراض در دادگاه را به ثبت احوال اعلام کنید (مادهٔ ۱۳ آییننامه).
تا گواهی اصلاح نشده، کار مالیات و دفترخانهٔ ملک را بر پایهٔ گواهی نادرست جلو نبرید.
هشدارمهلت ۱۰ روزهٔ بند «ث» کوتاه است و ابلاغ الکترونیکی است. وارثی که سامانه را نمیبیند ممکن است مهلت را از دست بدهد؛ دعوای اثبات نسب یا تنفیذ وصیتنامه پس از آن هم در دادگاه باز است، ولی راهی طولانیتر.
سهم وارث خارج از کشور یا غایب حذف نمیشود. آییننامهٔ بند «ث» حتی متوفای ایرانی مقیم خارج را در تعریف خود آورده است، و طبق مادهٔ ۱۰ همین آییننامه اگر وارثی شناسایی نشود یا محجور باشد، گواهی به دادستان محل ابلاغ میشود تا حق او بیصاحب نماند. وارث غایب از این حکم جداست و سهمش در گواهی میماند.
سند خانه با گواهی وراثت بهتنهایی به نام وراث نمیشود. مادهٔ ۳۴ قانون مالیاتهای مستقیم ادارهٔ ثبت را از ثبت ملک به نام وراث پیش از گواهی پرداخت مالیات بر ارث منع کرده است، و مادهٔ ۲۲ قانون ثبت ثبت به نام وراث را به محرز بودن وراثت و توافق بر سهمالارث یا حکم نهایی دادگاه بسته است. با گواهی انحصار وراثت سهمها معلوم است؛ اختلاف بر سر فروش یا تقسیم خانه موضوع جداگانهای است (دعوای تقسیم یا فروش ملک مشاع). مسیر کامل این است:
گواهی را بخوانید؛ نام همهٔ وراث و سهم هرکدام باید درست باشد، وگرنه اول اعتراض.
در درگاه مالیاتی my.tax.gov.ir ثبتنام کنید و ظرف یک سال از فوت، اظهارنامهٔ مالیات بر ارث را با فهرست اموال، از جمله خانه، بدهید (مادهٔ ۲۶ قانون مالیاتهای مستقیم).
مالیات سهم هر وارث را بپردازید و گواهی مادهٔ ۳۴ را بگیرید (اگر مالیاتی تعلق نگیرد، گواهی بلامانع همان کار را میکند)؛ طبق آییننامهٔ مادهٔ ۳۴ این گواهی تا انتقال یا معاملهٔ همان دارایی برای ذینفعان نامش اعتبار دارد.
سند مشاع به نام همه، انتقال سهم به یک وارث، فروش و تقسیم پول، یا تقسیمنامه.
با سند مالکیت، گواهی وراثت، گواهی مادهٔ ۳۴ و مدارک هویتی همهٔ وراث (یا وکالتنامه) به دفترخانه بروید.
پس از ثبت، سند به نام وراث به نسبت سهم هرکدام صادر میشود. سهم زوجه از ملک از قیمت آن داده میشود، نه از عین آن (مواد ۹۴۶ و ۹۴۷ قانون مدنی)؛ اگر ورثه از پرداخت قیمت سر باز زنند، زوجه حقش را از عین ملک میگیرد (مادهٔ ۹۴۸).
نکتهنرخ مالیات بر ارث خانه برای فرزندان، همسر و پدر و مادر، و محاسبهٔ سهمالارث هر وارث، در راهنمای مالیات ارث ملک و سهمالارث با محاسبهگرش آمده است؛ اینجا فقط جای آن در مسیر را میگوییم: پس از گواهی وراثت و پیش از دفترخانه.
سند مشاع به نام همهٔ وراث: هر وارث مالک سهم خودش در کل خانه است، بی جدا شدن قسمتها. برای هر معاملهٔ بعدی روی کل خانه، امضای همه لازم است.
یکی از وراث سهم بقیه را میگیرد: انتقال سهم میان وراث با قرارداد رسمی در دفترخانه انجام میشود و پس از آن خانه به نام یک نفر درمیآید.
فروش خانه و تقسیم پول: همهٔ وراث یا وکیلشان فروشندهاند و پول به نسبت سهمالارث تقسیم میشود.
معاملهٔ رسمی نه: مادهٔ ۳۴ قانون مالیاتهای مستقیم دفاتر اسناد رسمی را از ثبت تقسیمنامه یا هر نوع معاملهٔ ورثه پیش از گواهی مالیاتی منع کرده است. پس وراثی که پیش از آن خانه را میفروشند فقط قولنامه یا مبایعهنامه عادی مینویسند و خریدار تا گواهی مادهٔ ۳۴ و سند رسمی صبر میکند. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳) دفترخانه را مکلف کرده قولنامه و مبایعهنامه را هم تنظیم و ثبت کند (مادهٔ ۲)، پس بهتر است قولنامهٔ ورثه در دفترخانه نوشته شود.
اگر وراث بر سر خانه توافق ندارند، مادهٔ ۲۲ قانون ثبت دربارهٔ توافق بر سهمالارث است؛ با گواهی انحصار وراثت سهمها معلوم است و اختلاف بر سر فروش یا تقسیم خانه موضوع جداگانهای است (دعوای تقسیم یا فروش ملک مشاع). تا آن روز، هیچ وارثی نمیتواند کل خانه را بهتنهایی بفروشد.
بیشتر رفتوآمدهای بینتیجه به دفترخانه از یک کمبود کوچک است. این ده مورد را پیش از وقت گرفتن یکییکی تیک بزنید:
پرسشهای رایج
فرقی ندارند. «انحصار وراثت» و «حصر وراثت» هر دو یعنی معلوم کردن اینکه وارثان متوفی دقیقاً چه کسانیاند و سهم هرکدام چقدر است، و برگهای که این را رسمی میکند گواهی انحصار یا حصر وراثت نام دارد. در متن قانون برنامهٔ هفتم و آییننامهاش همین گواهی مقصود است.
برای صدور گواهی نه. از ۳ مرداد ۱۴۰۴ ثبت احوال گواهی را طبق بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ قانون برنامهٔ هفتم خودش صادر و ابلاغ میکند. شورا و دادگاه هنوز برای دعوای اثبات نسب، تنفیذ وصیتنامه، اختلاف میان وراث و اعتراض به رأی هیئت حل اختلاف کاربرد دارند، نه برای گرفتن گواهی در حالت عادی.
گواهیای است که پس از فوت هر شخص صادر میشود و نام و نسبت هر وارث با متوفی و سهمالارث هرکدام را میگوید. ثبت احوال آن را از دادهٔ خانوادگی، ازدواج رسمی و وصیتنامهٔ رسمی میسازد و برای ثبت اسناد، سازمان مالیاتی و بانک مرکزی هم برخط میفرستد.
بله. برای اعلامیهٔ فوت صادرشده از ۳ مرداد ۱۴۰۴ به بعد، طبق بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ درخواستی لازم نیست و گواهی خودکار صادر میشود. برای اعلامیهٔ پیشتر، مادهٔ ۲۰ آییننامه اجازه میدهد یکی از وراث یا ذینفعان بهتنهایی در سامانهٔ سهیم درخواست بدهد؛ همکاری بقیهٔ وراث شرط صدور نیست.
در روال تازه نه. پیشتر نوع گواهی به ارزش ترکه بسته بود و نصابهای مبلغی مطالب قدیمی از همان روال است. نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۴/۵۷۳ توضیح داده که در سازوکار بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ نصاب مالی برای گواهی محدود و نامحدود پیشبینی نشده است.
با شمارهٔ همراه خودتان به verasat.ncr.ir بروید و بخش «ابلاغ گواهی» را ببینید؛ اگر مهلت ۲۰ روزهٔ بند «ث» مادهٔ ۱۱۳ از ثبت فوت گذشته و گواهی آنجا نیست، ثبت فوت و دادهٔ خانوادگی را در ثبت احوال پیگیری کنید. اگر اعلامیهٔ فوت پیش از ۳ مرداد ۱۴۰۴ صادر شده، باید خودتان در سامانهٔ سهیم درخواست بدهید.
نه. مادهٔ ۱۱۳ ثبت اسناد را مکلف کرده گواهی را در سامانهٔ جامع اسناد و املاک ثبت کند، ولی انتقال سند به گواهی مادهٔ ۳۴ و ثبت در دفترخانه نیاز دارد. پس از آن سند تکبرگ به نام وراث به نسبت سهم هرکدام صادر میشود.
ثبت احوال طبق آییننامهٔ بند «ث» وصیتنامهٔ رسمی را استعلام میکند و در صدور گواهی در نظر میگیرد. وصیتنامهٔ عادی یا اختلاف دربارهٔ وصیت از این مسیر حل نمیشود؛ بند «ث» راه دعوای تنفیذ وصیتنامه را در دادگاه باز گذاشته است.
منبعها
بیشتر بخوانید
سهمالارث همسر، فرزندان و پدر و مادر از خانه و مالیات ارث ملک را با ارزش معاملاتی حساب کنید: ۷٫۵٪ برای طبقهٔ اول، دانگ هر وارث و مبلغ خرید سهم بقیه.
سند تکبرگ چیست؟ تفاوت سند دفترچهای و حدنگار، تبدیل سند، مدارک، بررسی پیش از خرید، سند المثنی و خواندن اجزای سند را دقیق توضیح میدهیم.
ابزار این صفحه
ملکدان ۹ محاسبهگر و ۸ قراردادساز رایگان دارد:همهٔ محاسبهگرهاهمهٔ قراردادها