رفتن به محتوای اصلی
خرید، فروش و سند

فسخ قولنامه: چه کسی، کی و چطور می‌تواند قولنامه را فسخ کند؟

تحریریهٔ ملک‌دانانتشار به‌روزرسانی ۱۷ دقیقه مطالعه
جواب کوتاه

قولنامه را فقط با دلیلی که قانون یا خود قولنامه گفته می‌شود فسخ کرد؛ پشیمانی دلیل نیست.

فسخ قولنامه فقط با حقی ممکن است که قانون مدنی یا خود قولنامه داده باشد؛ مثل نپرداختن ثمن بی موعد، عیب پنهان، تدلیس، غبن فاحش یا شرط فسخ؛ وگرنه راهش اقاله با توافق است. غبن، عیب و تدلیس را همان وقت که فهمیدید با اظهارنامه اعلام کنید.

سه راه برهم زدن قولنامه: اقاله با رضایت هر دو طرف (مواد ۲۸۳ و ۲۸۴)، خیار شرطی که خود قولنامه داده (مادهٔ ۳۹۹)، و خیار قانونی مثل تأخیر ثمن، غبن، عیب و تدلیس؛ پشیمانی دلیل فسخ نیست

حق فسخ قولنامه دارم؟

حق برهم زدن قولنامه را فقط سه چیز می‌دهد: رضایت طرف مقابل (اقاله)، بندی از خود قولنامه که حق فسخ داده، یا یکی از خیارهای قانون مدنی مثل غبن، عیب، تدلیس و تأخیر ثمن؛ پشیمانی و گران شدن ملک هیچ‌کدام نیست. نقش خودتان را بزنید و به پرسش‌های بله و نه جواب دهید تا نام حق، مادهٔ قانون، مهلت، گام بعد و سرنوشت پولتان را ببینید.

حق فسخ قولنامه دارم؟

چند پرسش بله و نه

شما در این قولنامه کدام طرفید؟

پرسش‌ها به ترتیبی چیده شده‌اند که ساده‌ترین راه اول بیاید: اگر طرف مقابل هم راضی است، اقاله بی دردسرتر از هر فسخی است. بعد شرط خود قولنامه و در آخر خیارهای قانون مدنی سنجیده می‌شوند.

فسخ قولنامه یعنی چه و با اقاله چه فرقی دارد؟

فسخ قولنامه یعنی یکی از دو طرف، با حقی که قانون یا خود قولنامه به او داده، معامله را به‌تنهایی برهم بزند؛ اقاله یعنی هر دو طرف توافق کنند معامله برهم بخورد. مادهٔ ۲۱۹ قانون مدنی همین دو را راه برهم خوردن قرارداد می‌داند: عقد «لازم‌الاتباع است مگر این که به رضای طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شود».

راهرضایت طرف مقابل لازم است؟مبنانمونه
فسخنه؛ دارندهٔ حق به‌تنهایی اعلام می‌کندخیارهای مادهٔ ۳۹۶ یا شرط قولنامهخریدار ترک پنهان سازه را پیدا کرده
اقالهبله؛ هر دو طرفمواد ۲۸۳ و ۲۸۴وام خریدار جور نشده و فروشنده هم راضی است
انفساخنه؛ قرارداد خودبه‌خود برهم می‌خوردمادهٔ ۳۸۷ یا بند «منفسخ می‌شود» در قولنامهملک پیش از تحویل بی تقصیر فروشنده خراب شده
بطلاننه؛ معامله از اول درست نبودهمثلاً مادهٔ ۴۰۱قولنامه حق فسخ «هر وقت خواستم» داده

فرق فسخ و انفساخ در اعلام است: فسخ تا دارندهٔ حق اعلامش نکند رخ نمی‌دهد، ولی انفساخ بی اعلام کسی پیش می‌آید. مادهٔ ۳۸۷ می‌گوید اگر ملک پیش از تحویل بی تقصیر فروشنده تلف شود «بیع منفسخ و ثمن باید به مشتری مسترد گردد». بعضی قولنامه‌ها هم می‌نویسند «اگر تا فلان تاریخ ثمن پرداخت نشود، قولنامه منفسخ است»؛ چنین بندی را دقیق و با تاریخ روشن بنویسید، چون با رسیدن همان حالت، قرارداد بی اظهارنامه برهم می‌خورد.

پشیمانی، پیدا کردن خانهٔ بهتر یا تغییر قیمت در فهرست دلیل‌های فسخ نیست. کسی که بی‌حق قولنامه را رها کند متخلف است و طرف مقابل می‌تواند انجام معامله و وجه التزام را از دادگاه بخواهد. فسخ اجاره قاعدهٔ خودش را دارد و در فسخ قرارداد اجاره آمده است.

نکتهمادهٔ ۲۸۴ می‌گوید «اقاله به هر لفظ یا فعلی واقع می‌شود که دلالت بر بهم زدن معامله کند»؛ با این حال اقاله را مکتوب کنید تا مبلغ برگشتی، تاریخ پرداخت و تحویل کلید روشن باشد.

کدام خیارها در خرید و فروش خانه به کار می‌آیند؟

در خرید و فروش خانه نُه خیار قانون مدنی به کار می‌آید: مجلس، شرط، تأخیر ثمن، رؤیت و تخلف وصف، غبن، عیب، تدلیس، تبعض صفقه و تخلف شرط؛ خیار دهم مادهٔ ۳۹۶، یعنی خیار حیوان (مادهٔ ۳۹۸)، فقط برای خرید حیوان است. برای هر خیار در جدول آمده که مال کیست، کی پیدا می‌شود و تا کی می‌ماند.

خیاربرای چه کسیکی پیدا می‌شودمهلتمادهٔ قانون مدنی
مجلسهر دو طرفهنوز از جلسهٔ امضا جدا نشده‌ایدتا جدا شدن۳۹۷
شرطهمان که قولنامه نام بردهقولنامه حق فسخ با مدت معین دادهتا پایان همان مدت۳۹۹ تا ۴۰۱
تأخیر ثمنفقط فروشندهموعدی ننوشته‌اید، سه روز گذشته و نه ملک تحویل شده نه تمام ثمناز روز چهارم۴۰۲ تا ۴۰۹
رؤیت و تخلف وصفکسی که ملک را ندیده و به وصف خریدهملک با وصف قولنامه نمی‌خواندفوری پس از دیدن۴۱۰ تا ۴۱۵
غبنطرف زیان‌دیدهمبلغ با قیمت روز معامله دست‌کم یک‌پنجم فاصله داشته، یا کمتر ولی عرفاً چشم‌پوشیدنی نبودهفوری پس از آگاهی۴۱۶ تا ۴۲۱
عیبخریدارعیب پنهانی که روز معامله بودهفوری پس از آگاهی۴۲۲ تا ۴۳۷
تدلیسطرف فریب‌خوردهفریب با کار یا مدرک ساختگیفوری پس از آگاهی۴۳۸ تا ۴۴۰
تبعض صفقهخریداربخشی از ملک مال فروشنده نبودهپس از آگاهی۴۴۱ تا ۴۴۳
تخلف شرطکسی که شرط به سود اوستطرف به بند قولنامه عمل نکردهطبق همان بند۲۳۴ تا ۲۴۵ و ۴۴۴

واژهٔ «فوری» در جدول از خود قانون است و فقط برای چهار خیار: مواد ۴۱۵، ۴۲۰، ۴۳۵ و ۴۴۰ خیار رؤیت، غبن، عیب و تدلیس را پس از آگاهی فوری می‌دانند. خیار شرط تا پایان مدتی که قولنامه گفته و خیار تخلف شرط طبق همان بند می‌ماند. کسی که عیب یا فریب را فهمید و هفته‌ها صبر کرد، اثبات حقش سخت می‌شود.

هشداراگر قولنامه «اسقاط کافهٔ خیارات» دارد، مادهٔ ۴۴۸ این شرط را درست می‌داند و خیارهای قانونی جدول ممکن است ساقط شده باشند. اگر قولنامه در بند دیگری برای حالتی معین حق فسخ داده، مثلاً برگشت چک، آن بند را هم کنار همین عبارت بخوانید.

فسخ قولنامه از طرف فروشنده چه شرایطی دارد؟

فسخ قولنامه از طرف فروشنده بیشتر از سه راه ممکن است: خریدار پولی را که موعدش نوشته نشده تا سه روز نپرداخته (خیار تأخیر ثمن)، قولنامه برای نپرداختن قسط حق فسخ داده (شرط فسخ)، یا مبلغ قولنامه دست‌کم یک‌پنجم کمتر از قیمت روز معامله بوده (غبن فاحش).

  • خیار تأخیر ثمن فقط مال فروشنده است؛ مادهٔ ۴۰۶ می‌گوید «خیار تأخیر مخصوص بایع است». شرطش طبق مادهٔ ۴۰۲ این است که برای پرداخت ثمن یا تسلیم ملک موعدی تعیین نشده باشد و سه روز بگذرد.
  • اگر موعد هر پرداخت در قولنامه آمده و خریدار سر موعد نپرداخته، مادهٔ ۳۹۵ به فروشنده می‌گوید طبق مقررات خیار تأخیر ثمن فسخ کند یا اجبار خریدار را از دادگاه بخواهد؛ محکم‌ترین پشتوانهٔ فسخ، شرط صریح در خود قولنامه است.
  • اگر فروشنده پول را مطالبه کند و پیدا باشد که معامله را می‌خواهد، مادهٔ ۴۰۳ حق فسخ او را برمی‌دارد؛ اگر خریدار پول را آورد و فروشنده نگرفت، مادهٔ ۴۰۵ حق فسخ نمی‌دهد.
  • غبن با قیمت روز خود معامله سنجیده می‌شود، نه قیمت ماه‌های بعد؛ بالا رفتن قیمت پس از قولنامه دلیل فسخ نیست. مادهٔ ۴۱۷ غبن «به مقدار خمس قیمت یا بیشتر» را فاحش می‌داند و کمتر از آن را فقط اگر «عرفاً قابل مسامحه نباشد»؛ و طبق مادهٔ ۴۱۸ کسی که روز معامله قیمت واقعی را می‌دانست، خیار غبن ندارد.

فروشنده‌ای که هیچ‌یک از این راه‌ها را ندارد و فقط مشتری گران‌تری پیدا کرده، اگر معامله را رها کند خودش متخلف است و خریدار می‌تواند الزام به تنظیم سند و وجه التزام بخواهد. راه درست برای او پیشنهاد اقاله و توافق بر مبلغ است.

شرایط فسخ قولنامه از طرف خریدار چیست؟

شرایط فسخ قولنامه از طرف خریدار به کاستی خود ملک یا رفتار فروشنده برمی‌گردد: ملک با وصف قولنامه نمی‌خواند، عیب پنهان دارد، فروشنده فریب داده، بخشی از ملک مال او نبوده، یا مبلغ قولنامه دست‌کم یک‌پنجم بیشتر از قیمت روز معامله بوده.

  • خیار عیب سه راه می‌دهد: مادهٔ ۴۲۲ خریدار را «مختار است در قبول مبیع معیوب یا اخذ ارش یا فسخ معامله» می‌داند؛ ارش یعنی تفاوت قیمت ملک سالم و معیوب. اگر قولنامه نوشته فروشنده از عیوب تبری کرده، مادهٔ ۴۳۶ این حق را برمی‌دارد.
  • خیار رؤیت و تخلف وصف مال خریداری است که ملک را ندیده و به وصف خریده (مادهٔ ۴۱۰)؛ متراژ، طبقه، پارکینگ و انباری که در قولنامه آمده همین وصف است.
  • خیار تبعض صفقه وقتی است که بخشی از ملک، مثلاً پارکینگ یا چند دانگ، مال فروشنده نباشد (مادهٔ ۴۴۱)؛ اگر کل ملک مال دیگری باشد موضوع ملک مستحق‌للغیر است.
  • جور نشدن وام خرید دلیل فسخ نیست، مگر قولنامه خرید را به گرفتن وام مشروط کرده باشد.
  • عیب و غبن را باید ثابت کرد: اگر فروشنده نپذیرد، دادگاه معمولاً وجود عیب در روز معامله یا قیمت روز همان معامله را با نظر کارشناس رسمی دادگستری می‌سنجد؛ پس همان روزی که عیب را دیدید، عکس، فیلم و تاریخ آن را نگه دارید.

نیامدن فروشنده به دفترخانه خودبه‌خود حق فسخ نمی‌سازد. مادهٔ ۲۳۷ راه اول را اجبار به انجام تعهد می‌داند و مادهٔ ۲۳۹ فقط وقتی حق فسخ می‌دهد که «اجبار مشروط علیه برای انجام فعل مشروط ممکن نباشد»؛ مگر قولنامه برای همین تخلف صریحاً حق فسخ داده باشد.

نکتهروزی که فروشنده به دفترخانه نیامد، همان روز گواهی حضور خودتان را از دفترخانه بگیرید و پول باقی‌مانده را آماده نشان دهید؛ مادهٔ ۳۷۷ به هر طرف اجازه می‌دهد تا آماده شدن دیگری از تسلیم خودداری کند.

چه کارهایی حق فسخ قولنامه را از بین می‌برد؟

حق فسخ قولنامه با چهار چیز از دست می‌رود: دیر اعلام کردن خیارهای فوری، رفتاری که نشان دهد معامله را پذیرفته‌اید، شرط اسقاط خیار در خود قولنامه، و دانستن عیب یا قیمت واقعی از روز معامله.

کار یا وضعیتچه حقی از بین می‌رودمادهٔ قانون مدنی
هفته‌ها صبر پس از فهمیدن عیب، غبن، فریب یا تفاوت وصفخیار عیب، غبن، تدلیس و رؤیت۴۱۵، ۴۲۰، ۴۳۵ و ۴۴۰
دارندهٔ خیار با علم به آن ملک را بفروشد یا رهن بگذاردهمان خیار؛ این کار «امضای فعلی» معامله است۴۵۰
خریدار ملک معیوب را به دیگری منتقل کرده یا ملک تغییر کردهفسخ؛ فقط ارش می‌ماند۴۲۹
فروشنده بقیهٔ ثمن را طوری مطالبه کند که پیدا باشد معامله را می‌خواهدخیار تأخیر ثمن۴۰۳
قولنامه «اسقاط کافهٔ خیارات» داردخیارهایی که اسقاط شده۴۴۸
فروشنده از عیوب تبری کردهخیار عیب، کلاً یا برای همان عیب۴۳۶
طرف روز معامله قیمت واقعی را می‌دانستخیار غبن۴۱۸

یک حالت هم برعکس است: اگر طرفی که ارزان خریده یا گران فروخته پیشنهاد دهد تفاوت قیمت را بپردازد، مادهٔ ۴۲۱ می‌گوید خیار غبن ساقط نمی‌شود «مگر این که مغبون به اخذ تفاوت قیمت راضی گردد». پس پذیرفتن تفاوت، انتخاب خود زیان‌دیده است.

فسخ قولنامه تا ۲۴ ساعت حقیقت دارد؟

نه؛ در قانون مدنی هیچ حق فسخ ۲۴ ساعته‌ای برای قولنامه نیست و این باور از دو خیار دیگر آمده است که هیچ‌کدام به ساعت ربطی ندارند.

  • خیار مجلس: مادهٔ ۳۹۷ می‌گوید هر طرف «مادام که متفرق نشده‌اند» حق فسخ دارد؛ یعنی تا وقتی از جلسهٔ امضا جدا نشده‌اید، نه یک شبانه‌روز.
  • خیار شرط: اگر قولنامه نوشته «خریدار تا ۲۴ ساعت حق فسخ دارد»، همان ۲۴ ساعت معتبر است (مادهٔ ۳۹۹)، چون خود قرارداد گفته، نه قانون.

هشدارحق فسخ بی مدت ننویسید. مادهٔ ۴۰۱ می‌گوید «اگر برای خیار شرط مدت نشده باشد هم شرط خیار و هم بیع باطل است»؛ یعنی جملهٔ «فروشنده هر وقت خواست حق فسخ دارد» کل قولنامه را از اعتبار می‌اندازد.

فسخ قولنامه در صورت پاس نشدن چک خریدار ممکن است؟

برگشت خوردن چک خریدار به‌تنهایی قولنامه را فسخ نمی‌کند؛ فروشنده وقتی حق فسخ دارد که قولنامه برای نپرداختن همان قسط حق فسخ داده باشد یا شرط‌های خیار تأخیر ثمن جمع باشد.

وضعیت قولنامهفروشنده چه حقی داردمبنا
بند «اگر چک برگشت بخورد فروشنده حق فسخ دارد» هستفسخ با اعلام، طبق همان بندمواد ۱۰ و ۴۴۴
موعد چک نوشته شده ولی بند فسخ نیستمطالبهٔ پول و وجه التزام تأخیرمواد ۲۳۰ و ۳۹۵
هیچ موعدی برای ثمن و تحویل ننوشته‌اند و سه روز گذشتهخیار تأخیر ثمنمادهٔ ۴۰۲
خریدار بخشی از ثمن را داده و بقیه ماندهخیار تأخیر ثمن از بین نمی‌رودمادهٔ ۴۰۷

پیگیری خود چک از راه بانک و دادگاه، راه وصول پول است و جای فسخ را نمی‌گیرد. فروشنده باید یکی را انتخاب کند: با فسخ، ثمن دیگر طلب او نیست و آنچه گرفته پس می‌دهد؛ با ماندن در معامله، پول و وجه التزام تأخیر را می‌خواهد.

بعد از فسخ قولنامه، بیعانه و وجه التزام چه می‌شود؟

با فسخ درست، معامله برهم می‌خورد و هر طرف آنچه گرفته پس می‌دهد؛ بیعانه‌ای که قولنامه آن را بخشی از ثمن نوشته، با ثمن برمی‌گردد. وجه التزام فقط از کسی گرفته می‌شود که تخلف کرده و فقط اگر قولنامه برای همان تخلف آن را نوشته باشد.

چه کسی معامله را برهم زدبیعانه و پیش‌پرداختوجه التزام
دارندهٔ حق فسخ، با دلیل قانونی یا شرطبه پرداخت‌کننده برمی‌گردداز متخلف، اگر بند قولنامه برای همین تخلف نوشته باشد
دو طرف با اقالهطبق اقاله‌نامههرچه در اقاله‌نامه بنویسید
کسی که بی‌حق معامله را رها کردهتا اقاله نشده، جزء ثمن استاز او گرفته می‌شود، به مبلغ نوشته‌شده

وجه التزام مبلغی است که قولنامه برای تخلف معین کرده و دادگاه آن را کم یا زیاد نمی‌کند؛ مادهٔ ۲۳۰ قانون مدنی می‌گوید «حاکم نمی‌تواند او را به بیشتر یا کمتر از آن چه که ملزم شده است محکوم کند».

جملهٔ «بیعانه مسترد نمی‌شود» فقط در همان حالتی کار می‌کند که بند نام برده، مثلاً «اگر خریدار منصرف شود»، و نمی‌شود آن را به حالتی کشاند که فروشنده خودش تخلف کرده یا خریدار با خیار قانونی فسخ کرده است. پیش از امضا، حالت ضبط بیعانه را دقیق بنویسید.

قانون مدنی ماده‌ای با نام بیعانه ندارد و ماهیت آن را متن خود قولنامه معین می‌کند: اگر نوشته «بیعانه جزء ثمن است»، پیش‌پرداخت خرید است و با فسخ برمی‌گردد؛ اگر نوشته برای تضمین انجام معامله است و در حالت معینی ضبط می‌شود، آن بند به استناد مادهٔ ۱۰ اجرا می‌شود. اگر قولنامه هیچ‌کدام را روشن نگفته، ماهیت بیعانه را دادگاه از متن و قرائن همان قولنامه می‌فهمد؛ پس یکی را صریح بنویسید.

اگر قولنامه وجه التزام ندارد، زیان‌دیده دست خالی نیست ولی کارش سخت‌تر است. مادهٔ ۲۲۱ متخلف را «مسئول خسارت طرف مقابل» می‌داند به شرط آنکه «جبران خسارت تصریح شده و یا تعهد عرفاً به منزله تصریح باشد و یا بر حسب قانون موجب ضمان باشد»؛ در این حالت مبلغ خسارت را باید با مدرک ثابت کرد، در حالی که وجه التزام نوشته‌شده اثبات زیان نمی‌خواهد.

نکتهکمیسیون مشاور املاک با فسخ یا اقاله خودبه‌خود برنمی‌گردد؛ اتحادیهٔ مشاوران املاک تهران در پرسش‌های متداولش گفته فسخ یا اقاله اثری بر حق‌الزحمه ندارد. شرحش در کمیسیون خرید و فروش ملک آمده است.

قیمت خانه بعد از قولنامه بالا رفت؛ فروشنده می‌تواند فسخ کند؟

نه؛ گران شدن خانه پس از قولنامه حق فسخ نمی‌سازد، چون مواد ۴۱۶ تا ۴۱۹ قانون مدنی غبن را با قیمت روز خود معامله می‌سنجند و مادهٔ ۴۱۹ می‌گوید «در تعیین مقدار غبن شرایط معامله نیز باید منظور گردد».

خطر واقعی جای دیگری است: در بازاری که قیمت هر ماه بالا می‌رود، وجه التزام مقطوع برای فروشنده ارزان‌تر از سود بدعهدی می‌شود. مثال فرضی زیر ملکی ۱۰ میلیارد تومانی را با رشد فرضی ماهانهٔ ۲٪ و وجه التزام مقطوع ۵۰۰ میلیون تومان نشان می‌دهد.

فاصلهٔ قولنامه تا سندقیمت فرضی ملکسود فروشنده از فروش دوبارهدر برابر وجه التزام ۵۰۰ میلیون تومان
۱ ماه۱۰٫۲ میلیارد تومان۲۰۰ میلیون تومانکمتر از وجه التزام
۳ ماه۱۰٫۶ میلیارد تومان۶۱۲ میلیون تومانبیشتر از وجه التزام
۶ ماه۱۱٫۳ میلیارد تومان۱٬۲۶۲ میلیون توماندو و نیم برابر
۱۲ ماه۱۲٫۷ میلیارد تومان۲٬۶۸۲ میلیون تومانبیش از پنج برابر

فروشنده با بدعهدی حق خریدار را از بین نمی‌برد و خریدار می‌تواند الزام به تنظیم سند بخواهد (مادهٔ ۲۳۷)؛ اما هرچه سود بدعهدی بیشتر باشد، انگیزهٔ کش دادن کار و فروش به نفر دوم بیشتر است. پس خریدار سه چیز را در قولنامه ببندد: وجه التزام روزانه برای هر روز تأخیر به‌جای مبلغ مقطوع، فاصلهٔ کوتاه تا روز دفترخانه، و تاریخ روشن هر پرداخت.

رشد واقعی قیمت هر محله را در قیمت آپارتمان در محله‌های تهران از رصد ملک‌دان ببینید و با همین جدول بسنجید که وجه التزام قولنامه‌تان در برابر چند ماه تأخیر می‌ایستد.

فسخ قولنامه با کد رهگیری در کاتب و خودنویس چطور است؟

قولنامه‌ای که کد رهگیری دارد با همان دلیل‌های قانونی یا شرط خود قولنامه فسخ می‌شود و کد رهگیری حق فسخ را نه می‌سازد نه برمی‌دارد؛ فرقش این است که فسخ یا اقاله باید در همان بنگاه یا دفترخانه‌ای که قرارداد را ثبت کرد، در سامانه هم ثبت شود.

  • اقاله: اقاله‌نامه را با امضای هر دو طرف به همان بنگاه یا دفترخانه‌ای ببرید که قرارداد را در کاتب یا خودنویس ثبت کرد تا وضعیت قرارداد در سامانه هم عوض شود و قرارداد برهم‌خورده جلوی معاملهٔ بعدی ملک را نگیرد.
  • فسخ یک‌طرفه در معاملهٔ ثبت‌شده: تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول می‌گوید در جایی که ثبت فسخ رأی دادگاه یا داور می‌خواهد، دعوای تنفیذ فسخ وقتی شنیده می‌شود که «ظرف پانزده روز پس از اعمال حق فسخ» اظهارنامهٔ رسمی فرستاده و ظرف پانزده روز بعد از آن دعوا طرح شود.
  • قانون روشن نگفته که قولنامهٔ بنگاهی با کد رهگیری در حکم «معاملهٔ ثبت‌شده» این تبصره هست یا نه؛ کم‌خطرترین راه این است که همین دو مهلت پانزده‌روزه را رعایت کنید.
  • قولنامهٔ دست‌نویس بی کد رهگیری: همان قواعد قانون مدنی؛ مهلت پانزده‌روزه برایش نیامده، ولی خیارهای فوری (غبن، عیب، تدلیس) منتظر نمی‌مانند.

جدول مهلت‌ها با مثال تاریخ در کد رهگیری قولنامه آمده است. معامله‌ای که در سامانهٔ کاتب و دفترخانه تنظیم شده، اقاله یا فسخش را هم از همان دفترخانه پیگیری کنید.

برای فسخ قولنامه خانه چه باید کرد و متن اظهارنامه چیست؟

برای فسخ قولنامه خانه، اول مبنای حق را پیدا کنید، بعد فوری و به شکلی تاریخ‌دار و اثبات‌شدنی اعلام کنید. قانون شکل خاصی نخواسته، چون مادهٔ ۴۴۹ قانون مدنی می‌گوید «فسخ به هر لفظ یا فعلی که دلالت بر آن نماید حاصل می‌شود»؛ اظهارنامه فقط اثبات را آسان می‌کند.

  1. مبنای حق

    خیار قانونی یا شمارهٔ بند قولنامه را مشخص کنید؛ ابزارک بالای همین صفحه کمک می‌کند.

  2. مدارک

    قولنامه، کد رهگیری، رسیدهای بانکی، چک‌ها و مدرک تخلف یا عیب را کنار هم بگذارید.

  3. اظهارنامه

    از دفتر خدمات الکترونیک قضایی اظهارنامهٔ فسخ بفرستید تا تاریخ اعلام ثابت شود؛ در خیارهای فوری همان روز.

  4. برگشت پول و ثبت

    مبلغ برگشتی و ثبت فسخ در بنگاه یا دفترخانه را پیگیری کنید.

  5. دادگاه

    اگر طرف نپذیرفت، دعوای تنفیذ فسخ و استرداد ثمن؛ در معاملهٔ ثبت‌شده ظرف ۱۵ روز پس از اظهارنامه (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱ قانون الزام).

نمونهٔ متن اظهارنامه: «اینجانب … فرزند … به کد ملی … دربارهٔ قولنامهٔ مورخ … با کد رهگیری … برای ملک پلاک ثبتی … به نشانی …، به استناد [مادهٔ … قانون مدنی / بند … قولنامه] و به سبب [شرح دقیق دلیل با تاریخ، مثلاً پرداخت‌نشدن چک شمارهٔ … به تاریخ …]، معامله را فسخ می‌کنم. خواهشمند است ظرف … روز از ابلاغ، مبلغ … تومان دریافتی را به حساب شمارهٔ … برگردانید و برای ثبت فسخ در سامانه حاضر شوید.»

نکتهدر اظهارنامه بنویسید «معامله را فسخ می‌کنم»، نه «قصد فسخ دارم»؛ اعلام قصد با اعمال حق یکی نیست. اگر چند دلیل دارید، همه را با تاریخ بنویسید تا رد شدن یکی کل فسخ را بی‌پشتوانه نگذارد.

پیش از امضا، کدام بندها قولنامه را از فسخ بی‌جا حفظ می‌کند؟

قولنامه‌ای که تاریخ هر پرداخت، شرط فسخ صریح برای برگشت چک، وجه التزام روزانه، خیار شرط با مدت معین، اسقاط خیارات با استثنای روشن، تکلیف بیعانه و منع انتقال تا تسویه را دارد، جای کمی برای فسخ بی‌جا می‌گذارد. هر کدام از این هفت بند یکی از راه‌های اختلاف را می‌بندد.

بندکدام دعوا را می‌بنددمبنا
تاریخ هر پرداخت و روز دفترخانهخیار تأخیر ثمن بی موعدمادهٔ ۴۰۲
شرط فسخ صریح برای نپرداختن قسط یا برگشت چک، با مهلت اخطاراختلاف بر سر اینکه چک برگشتی حق فسخ می‌دهد یا نهمواد ۱۰ و ۴۴۴
وجه التزام روزانه برای تأخیر در حضور یا تحویلسود بدعهدی در بازار تورمیمادهٔ ۲۳۰
خیار شرط فقط با مدت معینبطلان کل قولنامهمادهٔ ۴۰۱
اسقاط خیارات با استثنای روشن، مثلاً «به‌جز خیار تدلیس»دعوای غبن پس از نوسان قیمتمادهٔ ۴۴۸
بیعانه بخشی از ثمن است و حالت ضبطش نوشته شدهدعوای سرنوشت بیعانهمادهٔ ۱۰
خریدار تا پرداخت کامل ثمن حق انتقال نداردانتقال ملک به نفر سوم پیش از تسویهتبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱ قانون الزام

قراردادساز قولنامهی ملک‌دان همین بندها را با تاریخ و مبلغ شما پر می‌کند؛ برای معاملهٔ رسمی‌تر مبایعه‌نامهٔ ملک را ببینید و پیش از پرداخت، ثمن معامله را مرحله‌بندی کنید.

پرسش‌های رایج

فروشنده با پس دادن دو برابر بیعانه می‌تواند قولنامه را فسخ کند؟

نه، مگر خود قولنامه همین را شرط کرده باشد. در قانون مدنی قاعده‌ای نیست که پس دادن دو برابر بیعانه حق فسخ بدهد و مادهٔ ۲۱۹ قرارداد را لازم‌الاتباع می‌داند. اگر چنین بندی هست، همان بند و مبلغش ملاک است؛ اگر نیست، دو برابر بیعانه فقط پیشنهاد اقاله است و خریدار می‌تواند نپذیرد.

اگر فروشنده یا خریدار فوت کند، قولنامه فسخ می‌شود؟

نه. مادهٔ ۲۱۹ قانون مدنی عقد را برای طرفین و قائم‌مقامشان لازم‌الاتباع می‌داند، پس قولنامه با فوت برهم نمی‌خورد و تعهدها به وارثان می‌رسد. مادهٔ ۴۴۵ هم می‌گوید هر خیار بعد از فوت به وارث منتقل می‌شود، جز خیار شرطی که طبق مادهٔ ۴۴۶ فقط برای خود شخص گذاشته شده باشد.

قولنامه را بدون دادگاه می‌شود فسخ کرد؟

بله. مادهٔ ۴۴۹ قانون مدنی فسخ را با هر لفظ یا فعلی که بر آن دلالت کند حاصل می‌داند؛ پس اعلام دارندهٔ حق کافی است. دادگاه وقتی لازم می‌شود که طرف مقابل حق فسخ را نپذیرد، پول را پس ندهد، یا معامله در سامانه ثبت شده باشد و ثبت فسخ رأی دادگاه بخواهد.

اگر خریدار بخشی از پول را داده باشد، فروشنده هنوز حق فسخ دارد؟

در خیار تأخیر ثمن، بله؛ مادهٔ ۴۰۷ قانون مدنی می‌گوید تسلیم بخشی از ثمن خیار فروشنده را ساقط نمی‌کند. اما اگر فروشنده بقیهٔ پول را طوری مطالبه کند که پیدا باشد معامله را می‌خواهد، مادهٔ ۴۰۳ حقش را برمی‌دارد؛ و اگر موعد پرداخت نوشته شده، راهش شرط فسخ یا الزام به پرداخت است.

منبع‌ها

  1. قانون مدنی؛ مواد ۱۰، ۲۱۹، ۲۲۱، ۲۳۰، ۲۳۷ تا ۲۴۰، ۲۸۳ و ۲۸۴، ۳۷۷، ۳۸۷، ۳۹۵ تا ۴۵۰ (سامانهٔ قوانین مرکز پژوهش‌های مجلس) rc.majlis.ir
  2. قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (مصوب ۱۴۰۱، ابلاغ ۱۴۰۳)، مادهٔ ۱ و تبصرهٔ ۱ rc.majlis.ir
  3. اتحادیهٔ مشاوران املاک تهران؛ پرسش‌های متداول (اثر فسخ و اقاله بر حق‌الزحمه) amlaktehran.org
عدد یا جمله‌ای در این صفحه نادرست یا کهنه است؟

نظرها و پرسش‌ها

تجربه یا پرسشتان را بنویسید؛ پاسخ و نظر شما به خوانندهٔ بعدی هم کمک می‌کند.

نظر پس از بررسی منتشر می‌شود. ایمیل و شماره نمی‌خواهیم؛ اطلاعات تماس هم ننویسید.

نظرتان رسید و پس از بررسی، معمولاً تا یک روز، همین‌جا منتشر می‌شود.

بیشتر بخوانید

خواندنی‌های مرتبط

ابزار این صفحه

با عددهای خودتان امتحان کنید

ملک‌دان ۹ محاسبه‌گر و ۸ قراردادساز رایگان دارد:همهٔ محاسبه‌گرهاهمهٔ قراردادها